Avrupa Uygarlıkları — Cermen, Roma, Vizigot, Hunlar, Lombardlar, Vikingler
Uyğundur
- Erkən orta əsrlər Avropasının siyasi xronologiyasını qısa və ardıcıl oxumaq istəyənlərə
- Türkiyə və Azərbaycan tarix proqramlarındakı «Xalqların Böyük Köçü» mövzusunu təkrarlamaq istəyən şagird və tələbələrə
- Seriyanın digər «sivilizasiyalar» cildlərini oxumuş oxuculara
Uyğun deyil
- Mədəniyyət, incəsənət, iqtisadiyyat və gündəlik həyat tarixi axtaranlara — kitab demək olar tamamilə siyasi-hərbi tarixdir
- Mənbələri və mübahisəli məqamları göstərilmiş akademik mətn gözləyənlərə
- Hunların mənşəyi kimi mövzularda neytral, beynəlxalq elmi baxış istəyənlərə
Giriş Xalqların Böyük Köçünü hunların 374–375-ci illərdə Volqanı keçərək ostqotları və vestqotları qərbə sıxışdırması ilə izah edir və köçün bugünkü ispanların və ingilislərin etnik əsasını necə formalaşdırdığını göstərir. Bu xülasə qısa və aydındır, lakin baxış bucağı açıq şəkildə Türkiyə tarix dərsliklərinindir: Avropa hunları birbaşa Mərkəzi Asiyadakı «Şimali Hun dövləti» ilə eyniləşdirilir və «Hun türkləri» kimi təqdim olunur; «Balamber/Balamir», «Uldız/Yıldız» kimi adların türkcə variantları verilir. Hunların mənşəyi və dili beynəlxalq elmi ədəbiyyatda mübahisəli məsələdir, kitab isə bunu qeyd-şərtsiz bir fakt kimi yazır.
Birinci fəsil kitabın əsas gövdəsidir və ən yaxşı hissəsidir. 395-ci ildə I Feodosinin ölümü ilə imperiyanın Arkadi və Honori arasında bölünməsi, Stilixon, Alarix, 410-cu ildə Romanın talan edilməsi və 476-cı ildə Odoakrın Romul Avqustulu taxtdan salması canlı, hadisələrin ardıcıllığını itirmədən danışılır. Sonra german xalqlarının hər biri ayrıca başlıqla verilir: vestqotların Tuluzadan Toledoya yolu və 711-də Qvadalete döyüşü, ostqotların İtaliyası və Böyük Teodorix, vandalların Şimali Afrika krallığı və 455-də Romanı talan etməsi, lanqobardların İtaliyaya gəlişi. Kənar qutularda Feodosi, Alarix, Attila kimi şəxsiyyətlərin qısa bioqrafiyaları verilir.
Merovinqlər və Karolinqlər bölməsi xüsusilə uğurludur: I Xlodviqin katolikliyi qəbul etməsinin siyasi əhəmiyyəti, Papa ilə Frank krallığı arasındakı ittifaq, 800-cü ilin Milad günü Böyük Karlın Roma imperatoru elan edilməsinin Bizans üçün nə demək olduğu və hətta Karlın imperatriça İrinaya evlilik təklifi göndərməsi kimi maraqlı detallar yerindədir. 843-cü il Verden müqaviləsi, Kapetinqlərin yüksəlişi və I Ottonun 962-də tac qoyması ilə fəsil Müqəddəs Roma imperiyasının başlanğıcına qədər gəlir.
İkinci və üçüncü fəsillər daha qısadır. Tariq ibn Ziyadın 711-də Cəbəllütariqi keçməsi, Musa ibn Nusayrın yürüşləri, 732-ci il Puatye döyüşü, Əndəlus Əməvi əmirliyi və xilafəti yığcam verilir; müəllif Puatye məğlubiyyətindən sonra müsəlmanların Pireneyləri bir daha keçməməsini düzgün şəkildə Əndəlusdakı daxili qarışıqlıqla da əlaqələndirir. Anqlosakson İngiltərəsi, Böyük Alfred, Lindisfarn monastırına 793-cü il vikinq hücumu, Rollo və Normandiya, slavyanların yayılması və Avar–Xəzər hakimiyyəti də bu hissədədir.
Zəif cəhətlər: redaktə qüsurları və bəzi faktiki xətalar diqqəti çəkir. Ostqotlar bölməsində Nedao döyüşündən sonra müstəqillik qazananlar səhvən «vestqotlar» adlandırılır; Vuye döyüşü bir yerdə 507-ci, başqa yerdə 506-cı il kimi verilir; germanların «Hind-Ari dil qrupuna» aid olduğu deyilir, halbuki düzgün termin hind-Avropadır. Şimali Afrikadakı Roma valisi Bonifatsi «Bizansın valisi» adlandırılır. Ciavis», «Belisarus») də az deyil.
Nəticədə kitab adına uyğun «sivilizasiyalar» tarixi deyil, erkən və orta əsrlər Avropasının qısa siyasi xronikasıdır — amma bu sahədə seriyanın bir çox cildindən daha ardıcıl və faydalıdır. Pseudoelmi iddialar yoxdur, tarixlər əsasən düzgündür və Türkiyə tarixşünaslığına məxsus bəzi vurğular nəzərə alınmaqla, mövzuya giriş kimi istifadə oluna bilər.
- Hər xalq və sülalə üçün ayrıca başlıqlarla bölünmüş xronoloji anlatım
- Tarixi şəxsiyyətlər haqqında qısa bioqrafik kənar qutular
- Rəngli illüstrasiyalar və xəritələr
Eyni seriyadan, Romanın əvvəlki dövrünü əhatə edən cild — saytımızda icmalı var
Eyni seriyanın başqa bir cildi — saytımızda icmalı var
Qədim dövrdən Romanın süqutuna qədər klassik, sistemli xülasə — saytımızda icmalı var
İkinci və üçüncü fəsillər daha qısadır. Tariq ibn Ziyadın 711-də Cəbəllütariqi keçməsi, Musa ibn Nusayrın yürüşləri, 732-ci il Puatye döyüşü, Əndəlus Əməvi əmirliyi və xilafəti yığcam verilir; müəllif Puatye məğlubiyyətindən sonra müsəlmanların Pireneyləri bir daha keçməməsini Əndəlusdakı daxili qarışıqlıqla da əlaqələndirir. Bundan sonra Anqlosakson İngiltərəsi və Böyük Alfred gəlir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
