Boskomb Vadisinin Sirri — Hekayələr
Uyğundur
- Şerlok Holmsu Azərbaycan dilində oxumaq istəyənlərə
- Qısa, bir oturuşda bitən klassik detektiv hekayələri sevənlərə
- Yeniyetmələrə — Holms dünyasına yaxşı giriş
- «Baskervillər İti» və «Dördlərin İşarəsi»ni bəyənən oxuculara
Uyğun deyil
- Tərcümə dəqiqliyinə həssas oxuculara — uyğunlaşdırma türkcədən edilib, bəzi yerlərdə məna pozulub
- Müasir, sürətli triller gözləyənlərə
- Holms hekayələrini artıq başqa dildə tam oxumuş olanlara — yeni material yoxdur
Hekayə ailə səhnəsi ilə açılır: artıq evli olan Uotson səhər yeməyində Holmsdan teleqram alır, arvadı isə onu «rəngin solğunlaşıb, bu dəyişiklik sənə yaxşı gələr» deyə yola salır. Qatarda Holms işi qısaca danışır: Herefordşirdəki Boskomb vadisində, Avstraliyada varlanıb qayıtmış torpaq sahibi Con Turnerin kirayəçisi Çarlz Makkarti göl sahilində başına ağır zərbə ilə öldürülüb. Ov gözətçisi onun ardınca tüfəngli oğlunun getdiyini, on dörd yaşlı bir qız isə ata ilə oğulun kəskin mübahisə etdiyini görüb.
Doylun ustalığı burada Holmsun məşhur prinsipini göstərməsindədir: «Açıq-aydın görünən hadisələrdən daha böyük fırıldaq ola bilməz». Uotson və polis müfəttişi oğulun əleyhinə olan detallara — atasının onun qayıtdığını bilmədən «Kuuii» deyə səsləməsinə, mübahisənin səbəbini deməkdən imtina etməsinə, atanın son sözü «arat»a — baxırlar; Holms isə eyni detalları oğulun xeyrinə oxuyur. Qatarda Uotsonun təraşına baxıb yataq otağı pəncərəsinin hansı tərəfdə olduğunu deməsi də kiçik, amma dadlı bir deduksiya nümayişidir.
Hekayənin ikinci yarısı tipik Holms səhnəsidir: Rossda Lestradeni, sonra «parlaq bənövşəyi gözlü» Alis Turneri görürük — Ceymsin günahsız olduğuna and içən, onunla uşaqlıqdan tanış olan qız. Holmsun həbsxanada Ceymslə görüşü gəncin gizli bir sirri olduğunu açır: o, Bristolda bir barmen qızla gizlicə evlənib və buna görə atasının Alislə evlənmə təklifinə qarşı çıxıb. Göl sahilindəki səhnədə isə Holms, Uotsonun təsvirinə görə, «iy almış it kimi» ot və palçıqdakı izləri oxuyur, bir ağacın dibində siqar külü və kötüyü tapır.
Holmsun qatil haqqında dedikləri — «uzunboylu, solaxay, sağ ayağı axsayır, qalın altlıqlı ovçu çəkmələri və boz plaş geyinir, hind siqarı çəkir, müştük istifadə edir və cibində küt bıçaq gəzdirir» — Doylun ən məşhur deduksiya siyahılarındandır. Ən gözəl an isə «arat» sözünün açılmasıdır: Holms Viktoriya koloniyasının xəritəsində əlini qaldıranda sözün tam forması — «Ballarat» — ortaya çıxır. Hər detalın məntiqli izahı var: axsaqlıq ayaq izlərinin dərinliyindən, solaxaylıq kəllənin sol tərəfinə arxadan vurulan zərbədən çıxarılır.
Hekayəni sadəcə tapmaca olmaqdan çıxaran isə sonluqdur: qatil ölüm ayağındadır, Holms onu polisə vermir, yalnız Ceymsi xilas etmək üçün yazılı etiraf alır. «Hüquq» və «ədalət» arasındakı bu fərq, Holmsun qanundan yuxarıda duran mərhəmətli mövqeyi Doylun sonrakı hekayələrində də təkrarlanacaq motivdir. Holmsun son qeydi — taleyin «yazıq, çarəsiz varlıqlarla» oynadığı oyunlar haqqında — hekayəyə melanxolik bir ton verir.
Tərcümə ümumilikdə axıcıdır, amma türkcə nəşrdən uyğunlaşdırıldığı hiss olunur və bir neçə yerdə məna pozulub. Məsələn, Holmsun sonda xatırladığı Riçard Baxterin məşhur «Tanrının lütfü olmasaydı, orada Şerlok Holms gedərdi» cümləsi «Şerlok Holms yalnız Tanrı tərəfindən çıxış edir» kimi çevrilib, barmen qızın artıq Bermud tərsanəsində ərinin olduğu isə anlaşılmaz bir cümləyə çevrilib. Kiçik yazı xətaları da var. Buna baxmayaraq, hekayə Azərbaycan dilində rahat oxunur və Holms dünyasına yaxşı bir qapıdır.
- Uotsonun dilindən birinci şəxs nəqli
- Deduksiya siyahısı və «Ballarat» xəritəsi kimi yaddaqalan açılış anları
- Sonluqda qanunla vicdan arasındakı dilemma
- Toplu: altı müstəqil hekayə, hər biri bir oturuşda oxunur
Holmsun Hindistan xəzinəsi ətrafında qurulmuş ikinci romanı — saytımızda icmalı var
Eyni «Macəralar» silsiləsindən başqa bir Holms hekayəsi — saytımızda icmalı var
Qatil Alisin atası, varlı torpaq sahibi Con Turnerdir. Gəncliyində Avstraliyada «Ballaratlı Qara Cek» adı ilə quldurluq edib, bir qızıl konvoyunu soyarkən arabaçı Makkartinin canını bağışlayıb. İllər sonra İngiltərədə onu tanıyan Makkarti Turneri iyirmi il şantaj edib: torpaq, pul, ev — hər şeyi alıb, sonda isə oğlunu Alislə evləndirib Turnerin bütün sərvətinə sahib olmaq istəyib.
Göl sahilindəki görüşdə Turner ağacın arxasında siqar çəkərək ata-oğul mübahisəsini dinləyir, Makkartinin qızından «küçə qadını» kimi danışdığını eşidəndə onu arxadan vurur və qaçarkən düşən plaşını geri qayıdıb götürür. Şəkər xəstəliyindən ölüm ayağında olan Turner Holmsun yanında etirafını imzalayır; Holms bu sənədi yalnız Ceyms məhkum olunsa istifadə edəcəyinə söz verir. Ceyms bəraət alır, Turner yeddi ay sonra ölür, Uotson isə Ceyms və Alisin keçmişin qaranlığından xəbərsiz xoşbəxt olacağına ümid edir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
