KGB Tarihi
Uyğundur
- 20-ci əsr Sovet tarixinə, xüsusilə gizli xidmətlərin roluna maraq göstərənlərə
- Sənədli mənbələrə (arxiv, məktub, memuar) əsaslanan, lakin macəra romanı templi yazılmış populyar tarixi sevənlərə
- Çekadan KGB-yə qədər adının neçə dəfə dəyişdiyini və institusional davamlılığını anlamaq istəyənlərə
- Lenin, Trotski, Dzerjinski kimi simaların qərar mexanizmlərinə yaxından baxmaq istəyənlərə
Uyğun deyil
- Sətiraltı qeydsiz-sitatsız, sırf hekayəvari populyar mətnlər axtaranlara (kitabda geniş istinad aparatı var, əsas mətn isə sərbəst axır)
- Yalnız Soyuq Müharibə dövrü casusluğuna fokuslanıb, 1917-ci il təməllərini keçmək istəyənlərə
- Kütləvi zorakılıq və edam təsvirlərinə qarşı həssas olanlara
Kitab 25 oktyabr 1917-ci il (yeni təqvimlə 7 noyabr) səhəri Petroqradda başlayır — şəhərin hər tərəfinə yapışdırılan afişlər Müvəqqəti Hökumətin devrildiyini, hakimiyyətin "Hərbi İnqilabi Komitə"yə keçdiyini elan edir. Müəllif səhnəni qəribə bir sakitliklə açır: bir gecə əvvəl restoranlarda şam edən sakinlər bilmirdi ki, kiçik bir qrup radikal demək olar qansız bir çevrilişlə hakimiyyəti ələ keçirib. Baş nazir Kerenski qaçıb, nazirlər həbsdədir, şəhərdə "qəribə, ağır və qeyri-müəyyən" bir hava hökm sürür.
Növbəti səhifələr Bolşeviklərin hakimiyyəti necə möhkəmləndirdiyini izləyir — xüsusilə Qurucu Məclis seçkiləri ətrafında gərginlik. Bolşeviklər səsvermədə cəmi ~20% səs toplayıb 703 yerdən 168-ni qazanmışdı, açıq azlıqda qalmışdılar. Lenin nəticələri tanımamağa hazırlaşır: seçki komissiyasının üzvlərini həbs etdirir, liberal partiyanı qadağan edir, 5 dekabrda Sovnarkomun iclasında Petroqrad Sovetinin Hərbi İnqilabi Komitəsini bütün "əks-inqilabçı və sabotajçılara" qarşı xüsusi "komissiya"ya çevirməyi təklif edir.
Müəllif bu yeni qurumun modelini açıq göstərir: çarlıq gizli polisi Oxrana. Fərq isə — Dzerjinskinin komandası proletar inqilabının burjua əxlaqı ilə məhdudlaşmayacağını, qurbanlarını ədliyyəyə göndərmək məcburiyyətində olmayacağını, özü hökm çıxarıb özü icra edəcəyini bəyan edir. 7 dekabr 1917-ci ildə mesələ həll olunur — Dzerjinski Lenindən "əks-inqilabçıların hesabını görəcək" bir orqanın yaradılmasını rəsmən tələb edir. Adı: Ümumrusiya Əks-İnqilab və Sabotajla Mübarizə üzrə Fövqəladə Komissiyası — qısaca Çeka.
10 dekabr 1917-ci ildə İzvestiyada dərc olunan qısa elan Çekanın yaranmasını sıradan bir bürokratik xəbər kimi təqdim edir — qəzet oxucuları daha çox Qızıl Ordunun təşkilindən bəhs edən xəbərlə maraqlanır. Müəllif bunun necə böyük yanılma olduğunu vurğulayır: Çeka tezliklə Lenin və Bolşevik liderlərin "silahlı qolu"na çevrilir, 5 yanvar 1918-ci ildə Qurucu Məclisin zorla dağıdılmasında həlledici rol oynayır — latış əsgərləri sarayı mühasirəyə alır, deputatlar gecə evə göndərilir, ertəsi gün küçə döyüşlərində iki liberal deputat ölür.
Bölmənin ən çarpıcı məqamı Leninin özünün Fransız İnqilabına açıq istinadlarıdır — Robespyer, Fukye-Tenvil, Terror dövrü dəfələrlə xatırlanır, "köhnə düzəni" yalnız terrorla dağıtmaq niyyəti bəyan olunur. Ölüm cəzası iyun 1918-ci ildə rəsmən bərpa olunur — müəllif qeyd edir ki, Çekanın ilk ilində həyata keçirdiyi minlərlə, hətta on minlərlə edam, Çarlıq Oxranasının bütün tarixi boyu həyata keçirdiyi cəmi 6321 siyasi edamı tezliklə kölgədə qoyacaq.
- Lecomte hadisələri geniş sətiraltı qeyd aparatı ilə sənədli dəqiqliklə təsbit edir, amma nəqli filmvari səhnələrlə (konkret tarix, saat, məkan) qurur
- Fransız İnqilabı ilə paralellər (Robespyer, Fukye-Tenvil, Terror) daimi müqayisə çərçivəsi kimi işlədilir — Bolşeviklərin öz dilində istifadə etdiyi referanslar diqqətlə izlənir
Kitabda dəfələrlə istinad edilən, kommunist rejimlərin zorakılığını sənədləşdirən əsas mənbələrdən biri
Sovet repressiya sisteminin insan üzünü, Lecomtenin institusional tarixini tamamlayan birinci əldən şəhadətlə əks etdirir
Mündəricata görə kitab Çekadan sonra ikili agentlər, Stalinin «çirkin işləri», Münzenberq şəbəkələri, «Kembric beşliyi», «Qırmızı orkestr», Beriyanın həyatı və ölümü, atom yarışı, KGB-CIA qarşıdurması və destalinizasiya ilə davam edir.
13-cü fəslin qəhrəmanı KGB polkovnik-leytenantı, mühəndis Vladimir Vetrov-dur. Fransaya həsrət çəkən Vetrov dostu Prevost vasitəsilə fransız əks-kəşfiyyatı DST ilə əlaqə qurur və «Farewell» adı ilə sovet sənaye casusluğunun sirlərini ötürür. 1983-cü ilin mayında Mitteran «qırx nəfər» haqqında yaşıl işıq verir və sonda 47 sovet diplomatı ölkədən çıxarılır. Mətbuat yüzlərlə yazı yazır, amma heç kim Vetrov-un adını çəkmir. Vetrov özü isə adi cinayətə görə on iki il həbs alır, sonra şübhə altına düşür.
16-cı fəsil 1991-ci ilin avqust çevrilişidir: Qorbaçov fövqəladə vəziyyət fərmanını imzalamır, KGB rəhbəri Kryuçkov və digər sui-qəsdçilər onu hakimiyyətdən uzaqlaşdırmağa çalışır, amma ordu Yeltsin-in Ağ Evinə hücuma getmir və çevriliş iflasa uğrayır, KGB-nin ləğvi tələb olunur. Son fəsil Drezdendə xidmət etmiş, Berlin divarı yıxılanda «dünyasının yox olduğunu» görən polkovnik-leytenant Vladimir Putin ilə bitir: Sobçak-ın köməkçisi olur, 1998-ci ilin 24 iyulunda isə FSB-nin rəhbəri təyin edilir, yeddi ildə altıncı direktor kimi.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
