KGB Tarihi
Uygun
- 20. yüzyıl Sovyet tarihine, özellikle gizli servislerin rolüne ilgi duyanlara
- Belgesel kaynaklara (arşiv, mektup, anı) dayanan ama macera romanı temposunda yazılmış popüler tarihi sevenlere
- Çeka'dan KGB'ye adının kaç kez değiştiğini ve kurumsal sürekliliği anlamak isteyenlere
- Lenin, Troçki, Dzerjinski gibi isimlerin karar mekanizmalarına yakından bakmak isteyenlere
Uygun değil
- Dipnotsuz, alıntısız, sadece öyküleyici popüler metinler arayanlara (kitapta geniş bir kaynakça aparatı var, ana metinse serbest akıyor)
- Yalnızca Soğuk Savaş dönemi casusluğuna odaklanıp 1917 temellerini atlamak isteyenlere
- Kitlesel şiddet ve idam betimlemelerine karşı hassas olanlara
Kitap, 25 Ekim 1917 (yeni takvimle 7 Kasım) sabahı Petrograd'da başlar — şehrin dört bir yanına asılan afişler, Geçici Hükümet'in devrildiğini, iktidarın "Askeri Devrimci Komite"ye geçtiğini duyurur. Yazar sahneyi tuhaf bir sükunetle açar: bir gece önce restoranlarda yemek yiyen sakinler, birkaç adım ötede küçük bir radikal grubun neredeyse kansız bir darbeyle iktidarı ele geçirdiğinden habersizdi. Başbakan Kerenski kaçmış, bakanlar hapistedir; şehirde "tuhaf, ağır ve belirsiz" bir hava hakimdir.
Sonraki sayfalar Bolşeviklerin iktidarı nasıl sağlamlaştırdığını izler — özellikle Kurucu Meclis seçimleri etrafındaki gerginlik üzerinden. Bolşevikler oylamada yalnızca ~%20 oy alıp 703 sandalyeden 168'ini kazanmış, açıkça azınlıkta kalmıştı. Lenin sonuçları tanımamaya hazırlanır: seçim komisyonu üyelerini tutuklatır, liberal partiyi yasaklar, 5 Aralık'ta Sovnarkom toplantısında Petrograd Sovyeti'nin Askeri Devrimci Komitesi'ni tüm "karşı-devrimci ve sabotajcılara" karşı özel bir "komisyona" dönüştürmeyi önerir.
Yazar bu yeni kurumun modelini açıkça gösterir: çarlık gizli polisi Ohrana. Farkı ise şudur — Dzerjinski'nin ekibi, proleter devrimin burjuva ahlakıyla sınırlanmayacağını, kurbanlarını adalete sevk etmek zorunda olmayacağını, kendi hükmünü kendi vereceğini ve infaz edeceğini ilan eder. 7 Aralık 1917'de mesele karara bağlanır — Dzerjinski, Lenin'den "karşı-devrimcilerin hesabını görecek" bir organın kurulmasını resmen talep eder. Adı: Tüm Rusya Karşı Devrim ve Sabotajla Mücadele Olağanüstü Komisyonu — kısaca Çeka.
10 Aralık 1917'de İzvestiya'da yayımlanan kısa bir duyuru, Çeka'nın kuruluşunu sıradan bir bürokratik haber gibi sunar — gazete okurları daha çok Kızıl Ordu'nun kuruluşundan bahseden haberle ilgilenir. Yazar bunun ne büyük bir yanılgı olduğunu vurgular: Çeka kısa sürede Lenin ve Bolşevik liderlerin "silahlı kolu"na dönüşür, 5 Ocak 1918'de Kurucu Meclis'in zorla dağıtılmasında belirleyici rol oynar — Letonyalı askerler sarayı kuşatır, milletvekilleri gece evlerine gönderilir, ertesi gün sokak çatışmalarında iki liberal milletvekili ölür.
Bölümün en çarpıcı noktası, Lenin'in bizzat Fransız Devrimi'ne yaptığı açık atıflardır — Robespierre, Fouquier-Tinville, Terör dönemi defalarca hatırlatılır, "eski düzeni" yalnızca terörle yıkma niyeti açıkça ilan edilir. Ölüm cezası Haziran 1918'de resmen yeniden yürürlüğe girer — yazar, Çeka'nın ilk yılında gerçekleştirdiği binlerce, hatta on binlerce infazın, Çarlık Ohranası'nın tüm tarihi boyunca gerçekleştirdiği toplam 6321 siyasi infazı kısa sürede gölgede bırakacağını belirtir.
- Lecomte olayları geniş bir dipnot aparatıyla belgesel titizlikte tespit eder, ama anlatıyı sinematik sahnelerle (kesin tarih, saat, mekân) kurar
- Fransız Devrimi ile paralellikler (Robespierre, Fouquier-Tinville, Terör) sürekli bir karşılaştırma çerçevesi olarak kullanılır — Bolşeviklerin kendi söyleminde kullandığı referanslar dikkatle izlenir
Kitapta defalarca atıfta bulunulan, komünist rejimlerin şiddetini belgeleyen başlıca kaynaklardan biri
Sovyet baskı sisteminin insani yüzünü, Lecomte'un kurumsal tarihini tamamlayan birinci elden tanıklıkla yansıtır
İçindekilere göre kitap Çeka'dan sonra ikili ajanlar, Stalin'in «kirli işleri», Münzenberg ağları, «Cambridge Beşlisi», «Kızıl Orkestra», Beriya'nın yaşamı ve ölümü, atom yarışı, KGB-CIA çatışması ve destalinizasyonla sürer.
13. bölümün kahramanı KGB yarbayı, mühendis Vladimir Vetrov'dur. Fransa'ya özlem duyan Vetrov, dostu Prevost aracılığıyla Fransız karşı istihbaratı DST ile temas kurar ve «Farewell» adıyla Sovyet sanayi casusluğunun sırlarını aktarır. Mayıs 1983'te Mitterrand «kırk kadar» kişi için yeşil ışık yakar ve sonunda 47 Sovyet diplomatı sınır dışı edilir. Basın yüzlerce yazı yayımlar ama kimse Vetrov'un adını anmaz. Vetrov ise adi bir suçtan on iki yıl hapis alır, ardından şüphe çeker.
16. bölüm 1991 Ağustos darbesidir: Gorbaçov olağanüstü hal kararnamesini imzalamaz, KGB başkanı Kryuçkov ve diğer darbeciler onu iktidardan uzaklaştırmaya çalışır, ama ordu Yeltsin'in Beyaz Saray'ına saldırmaz ve darbe çöker; KGB'nin tasfiyesi istenir. Son bölüm, Dresden'de görev yapmış, Berlin Duvarı yıkıldığında «dünyasının yok olduğunu» gören Yarbay Vladimir Putin ile biter: Sobçak'ın yardımcısı olur, 24 Temmuz 1998'de ise yedi yıl içinde altıncı direktör olarak FSB başkanlığına atanır.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
