Petrol — Para ve Güç Çatışmasının Epik Öyküsü
Uyğundur
- Enerji siyasətini, Yaxın Şərq geosiyasətini və müasir tarixi bir mənbədə anlamaq istəyənlərə
- Rokfeller, Çörçill, Qülbənkyan kimi tarixi şəxsiyyətlərin hekayələrini sevən oxuculara
- Biznes tarixinə — inhisarlar, rəqabət, şirkət strategiyaları mövzusuna maraq göstərənlərə
- Neft ölkəsi olan Azərbaycanın dünya neft tarixindəki yerini (Bakı neft bumu) daha geniş kontekstdə görmək istəyənlərə
Uyğun deyil
- Qısa, konspektiv tarix axtaranlara — kitab 700 səhifədən çoxdur
- 1991-dən sonrakı dövrü (şist inqilabı, iqlim siyasəti) öyrənmək istəyənlərə — bunun üçün müəllifin sonrakı kitabları var
- Neft sənayesinə qarşı sərt tənqidi, ekoloji fokuslu baxış gözləyənlərə
Ön söz Uinston Çörçillin 1911-ci ildə «bir gecədə fikrini dəyişməsi» ilə açılır: Almaniya ilə dəniz silahlanma yarışında kənarda qalmağı müdafiə edən gənc nazir, Agadir böhranından sonra Admirallığa keçir və Britaniya donanmasını kömürdən neftə keçirmək kimi riskli qərar verir. Onun «Bu riskli işin yeganə mükafatı üstünlükdür» sözü kitabın adını və əsas tezisini verir: XX əsr boyu neft üstünlüyün və hakimiyyətin simvolu olacaq.
Yergin kitabın üç böyük xəttini elan edir: kapitalizmin və müasir biznesin yüksəlişi, neftin milli strategiya və qlobal siyasətlə iç-içə keçməsi və müəllifin «Hidrokarbon İnsanı» adlandırdığı cəmiyyət — avtomobilini, şəhərətrafı evini və neftlə işləyən rahatlığını heç vaxt könüllü tərk etməyəcək insan. Ön söz 1990-cı il Körfəz böhranı fonunda yazıldığı üçün xüsusi aktuallıq hissi daşıyır.
Birinci fəsil gözlənilmədən bir borc mübahisəsi ilə başlayır: Yeyl professoru Benjamin Silliman Jr. «qaya yağı»nın işıqlandırıcı kimi yararlılığını araşdırmaq üçün 526 dollar 8 sentlik iş görüb, lakin pulunu ala bilmir. Onun 1855-ci il hesabatı isə investorlar üçün dönüş nöqtəsi olur: neftin distillə edilərək yüksək keyfiyyətli işıq yağı verə biləcəyi elmi olaraq təsdiqlənir.
Yergin konteksti ustalıqla qurur: balina yağı bahalaşır və tükənir, şəhər qazı bahadır, sənaye inqilabının maşınları yeni sürtkü tələb edir. Qədim Mesopotamiyada bitumun harç kimi istifadəsindən Qalisiya və Rumıniyadakı ilk Avropa neft emalına, Vyanada icad olunmuş şüşəli kerosin lampasına qədər — oxucu neftin tələbatının necə yarandığını addım-addım görür.
Fəslin mərkəzində «Polkovnik» Edvin Dreyk dayanır: təsadüfən eyni oteldə qalan bankir Taunsendin seçdiyi, heç bir xüsusi bacarığı olmayan keçmiş dəmiryol konduktoru. Pul qıtlığı, istehza və texniki çətinliklərdən sonra 1859-cu ildə Titusvill yaxınlığında quyu neft verir — «Yenki neft tapdı!» xəbəri qızıl hərisliyi kimi yayılır. Dreyk isə bu uğurdan varlana bilməyib yoxsulluq içində ölür — Yergin bu ironiyanı sənayenin bütün tarixi üçün simvol kimi təqdim edir.
Fəslin sonunda ilk bum təsvir olunur: «ələ keçirmə qaydası» ucbatından qonşu quyuların sahibləri bir-birindən sürətli neft çıxarmağa çalışır, qiymətlər varil başına 13,75 dollardan bir neçə sentə enir, taxta boru kəmərləri araba sürücülərinin silahlı müqavimətinə baxmayaraq çəkilir. İkinci fəsil isə 1865-ci ildə Klivlenddə Con D. Rokfellerin ortağını hərracda sıxışdırıb çıxarması ilə başlayır — gələcək inhisarın ilk addımı.
- Hər fəsil konkret səhnə və ya şəxsiyyətlə açılır — tarix roman kimi oxunur
- Mənbə bazası çox genişdir: məktublar, arxiv sənədləri, şahid ifadələri
- Kitabın strukturu (5 hissə, 36 fəsil, xronologiya) istinad kitabı kimi də istifadəni asanlaşdırır
- Türk tərcüməsi 1995-ci ilə aiddir, bəzi ifadələr köhnəlmiş səslənir
Müəllifin eyni üslubda yazdığı davam kitabı (The Quest), 1991-dən sonrakı enerji dünyasını əhatə edir
Resursların və coğrafiyanın tarix üzərindəki təsirini geniş miqyasda izah edən başqa bir klassik
Birinci fəslin sonunda ilk bum təsvir olunur: «ələ keçirmə qaydası» ucbatından qonşu quyuların sahibləri bir-birindən sürətli neft çıxarmağa çalışır, qiymət varil başına 13,75 dollardan bir neçə sentə enir, taxta boru kəmərləri arabaçıların silahlı müqavimətinə baxmayaraq çəkilir. İkinci fəsil 1865-ci ildə Klivlenddə Con D. Rokfellerin ortağını hərracda sıxışdırıb çıxarması ilə başlayır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
