Petrol — Para ve Güç Çatışmasının Epik Öyküsü
Uygun
- Enerji politikasını, Ortadoğu jeopolitiğini ve modern tarihi tek bir kaynaktan anlamak isteyenlere
- Rockefeller, Churchill, Gülbenkyan gibi tarihi kişiliklerin hikâyelerini sevenlere
- İş dünyası tarihine — tekeller, rekabet, şirket stratejileri — ilgi duyanlara
- Bakü petrol patlaması gibi bölgesel hikâyeleri küresel bağlamda görmek isteyenlere
Uygun değil
- Kısa, özet bir tarih arayanlara — kitap 700 sayfayı aşıyor
- 1991 sonrasını (kaya gazı devrimi, iklim politikası) öğrenmek isteyenlere — bunun için yazarın sonraki kitapları var
- Petrol endüstrisine sert, çevre odaklı bir eleştiri bekleyenlere
Önsöz, Winston Churchill'in 1911'de «neredeyse bir gecede fikrini değiştirmesiyle» açılıyor: Almanya ile deniz silahlanma yarışının aşırı harcamalarını eleştiren genç bakan, Agadir krizinin ardından Amirallığa geçiyor ve İngiliz donanmasını kömürden petrole geçirme gibi riskli bir karar alıyor. Onun «Bu riskli işten elde edilecek tek ödül üstünlüktür» sözü kitabın adını ve ana tezini veriyor: petrol yirminci yüzyıl boyunca üstünlüğün ve efendiliğin simgesi olacak.
Yergin kitabın üç büyük eksenini ilan ediyor: kapitalizmin ve modern iş dünyasının yükselişi, petrolün ulusal strateji ve küresel siyasetle iç içe geçmesi ve yazarın «Hidrokarbon Adam» dediği toplum — otomobilinden, banliyödeki evinden ve petrolle işleyen konforundan asla gönüllü vazgeçmeyecek insan. Önsöz 1990 Körfez krizinin gölgesinde yazıldığı için ayrıca güncel bir his taşıyor.
Birinci bölüm beklenmedik bir alacak kavgasıyla başlıyor: Yale profesörü Benjamin Silliman Jr. «kaya yağının» aydınlatıcı olarak kullanılabilirliğini araştırmak için 526 dolar 8 sentlik bir iş yapmış ama parasını alamamış. Onun 1855 tarihli raporu ise yatırımcılar için bir dönüm noktası oluyor: petrolün damıtılarak yüksek kaliteli aydınlatma yağı verebileceği bilimsel olarak onaylanıyor.
Yergin bağlamı ustalıkla kuruyor: balina yağı pahalılaşıp tükeniyor, havagazı pahalı, sanayi devriminin makineleri yeni bir yağlayıcı istiyor. Eski Mezopotamya'da bitümün harç olarak kullanılmasından Galiçya ve Romanya'daki ilk Avrupa rafinajına, Viyana'da icat edilen camlı gazyağı lambasına kadar okur, petrole olan talebin nasıl doğduğunu adım adım görüyor.
Bölümün merkezinde «Albay» Edwin Drake var: aynı otelde kalan bankacı Townsend'in tesadüfen seçtiği, hiçbir özel becerisi olmayan eski bir tren kondüktörü. Para sıkıntısı, alay ve teknik zorlukların ardından 1859'da Titusville yakınlarındaki kuyu petrol veriyor — «Yankee petrol buldu!» haberi bir altına hücum gibi yayılıyor. Drake ise bu başarıdan zengin olamayıp yoksulluk içinde ölüyor; Yergin bu ironiyi endüstrinin bütün tarihi için bir simge olarak sunuyor.
Bölümün sonunda ilk patlama anlatılıyor: «ele geçirme kuralı» yüzünden komşu kuyuların sahipleri birbirinden hızlı petrol çıkarmaya çalışıyor, fiyatlar varil başına 13,75 dolardan birkaç sente iniyor, ahşap boru hatları arabacıların silahlı direnişine rağmen döşeniyor. İkinci bölüm ise 1865'te Cleveland'da John D. Rockefeller'ın ortağını bir açık artırmayla saf dışı bırakmasıyla açılıyor — gelecekteki tekelin ilk adımı.
- Her bölüm somut bir sahne ya da kişilikle açılıyor — tarih roman gibi okunuyor
- Kaynak tabanı çok geniş: mektuplar, arşiv belgeleri, tanık ifadeleri
- Kitabın yapısı (5 kısım, 36 bölüm, kronoloji) başvuru kitabı olarak kullanımı da kolaylaştırıyor
- Türkçe çeviri 1995 tarihli, bazı ifadeler eskimiş duyuluyor
Yazarın aynı üslupla yazdığı, 1991 sonrasının enerji dünyasını anlatan devam kitabı (The Quest)
Kaynakların ve coğrafyanın tarih üzerindeki etkisini geniş ölçekte açıklayan bir başka klasik
Birinci bölümün sonunda ilk patlama anlatılır: «ele geçirme kuralı» yüzünden komşu kuyuların sahipleri birbirinden hızlı petrol çıkarmaya çalışır, fiyat varil başına 13,75 dolardan birkaç sente iner, tahta boru hatları arabacıların silahlı direnişine rağmen çekilir. İkinci bölüm 1865'te Cleveland'da John D. Rockefeller'in ortağını açık artırmada saf dışı bırakmasıyla başlar.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
