Evet ile Hayır Arasında — Denemeler ve Öyküler
Uygun
- Camus'nün «Yabancı» ve «Veba» romanlarını okuyup onu daha yakından tanımak isteyenlere
- Lirik, felsefi deneme türünü sevenlere
- Anne-oğul ilişkisi, yoksulluk ve bellek üzerine derin bir metin arayanlara
- Azerbaycan Türkçesinde klasik felsefi düzyazı okumak isteyenlere
Uygun değil
- Olay örgülü bir hikâye bekleyenlere — denemeler daha çok düşünce ve ruh hâli üzerine kurulu
- Çeviri ve baskı hatalarına duyarlı okurlara
- Camus ile ilk tanışma için hafif bir metin arayanlara
Deneme, Camus'nün ilk kitabında yer alan ve sonraki tüm yapıtlarının anahtarı sayılan bir metin. Açılış cümlesi bütün tonu belirliyor: «Eğer gerçekten kayıp bir cennet varsa, bugün içimi dolduran o sezilmeyen, zarif, insanüstü duyguya ne ad vermem gerektiğini biliyorum.» Yazar mutluluktan söz etmeyeceğini söylüyor; konusu belleğin koruyup sakladığı «tek gerçek duygu».
Deneme iki zaman arasında gidip geliyor. Şimdiki zamanda anlatıcı bir Arap şehrinin kenarındaki boş bir Mağribi kahvesinde oturuyor: duvardaki resimde sarı aslanlar yeşil giysili şeyhleri kovalıyor, sobanın alevi yüzünü yakıyor, kapıdan körfezin ve deniz fenerinin yeşil, kırmızı, beyaz ışıkları görünüyor. Geçmişte ise yoksul bir mahallede, iki katlı bir evde büyüyen bir çocuk var — ayakları hâlâ basamakların yüksekliğini hatırlıyor. Bu iki katman arasındaki geçiş öyle ince ki, sonunda anlatıcı bile «oturduğum kahveyi geçmişimdeki o odadan nasıl ayırayım?» diye soruyor.
Denemenin merkezinde anne imgesi duruyor: kocasını savaşta kaybetmiş, kulağı az duyan, evlere temizliğe giden, kazandığını otoriter annesine veren, «Ne düşünüyorsun?» sorusuna «Hiçbir şey» diye cevap veren bir kadın. Büyükanne torunlarını kemerle «terbiye» ediyor, anne ise yalnızca «başlarına vurma» diyor. Akşam karanlığında tek başına oturan annenin sessizliği karşısında donup kalan çocuğun duygusu — «sevgi bu mu?» — Camus'nün en kırılgan ve akılda kalan sayfalarından. Burada hiçbir duygusallık yok, yalnızca keskin bir gözlem ve büyük bir şefkat var.
Deneme ardından daha sert bir anıya geçiyor: bir akşam balkonda oturan anneye biri saldırıyor, oğul geceyi onun yanında, sirke kokulu, bunaltıcı odada geçiriyor ve ilk kez «herkese karşı yalnız» olmanın ne demek olduğunu anlıyor. Anlatıcı buna şehir dışındaki evde yaşadığı dönemden başka korkunç bir sahneyi — yavrularını besleyemeyen ve sonuncusunu yiyen anne kediyi — ekliyor. Bu imgeler Camus'nün «sıradanlık» sözcüğündeki tehlikeye dair düşüncesini açıyor: bazı anlarda hayatı tüm açıklığıyla görmek insanı ölüm arzusuna kadar götürüyor.
Denemenin adı da buradan geliyor: umutla umutsuzluk arasında, «evet ile hayır arasında» içe çöken bir dinginlik. Son diyalog — «Babama benzediğim doğru mu?» — «Elmanın yarısı gibi» — sadeliğiyle etkileyici. Son paragrafta ise Camus'nün sonraki etik tutumu şimdiden görünüyor: insanlar her şeyi karmaşıklaştırıyor; «Topluma borcunu ödeyecek» yerine, düpedüz «Kafasını kesecekler» denmeli. Bu cümle daha sonra «Yabancı»da ve idam cezası üzerine denemelerde yeniden yankılanacak.
Çeviri genel olarak denemenin lirik ritmini aktarıyor, bazı cümleler gerçekten güzel. görünüşe göre baskının kendisinde harf hataları çok (örneğin Marne Muharebesi «Mama» olarak geçmiş), bazı cümleler ağır kurulmuş. Yine de bu deneme, Camus'yü yalnızca «absürt filozofu» olarak değil, yoksul bir Cezayirli ailenin duyarlı oğlu olarak tanımak için en iyi başlangıçlardan biri.
- İki zaman düzlemi: kahvedeki şimdiki an ve çocukluk anıları
- Lirik, imgeli düzyazı: ışık, sessizlik ve koku betimlemeleri
- Otobiyografik malzeme felsefi düşünceye dönüşüyor
- Kısa, yalın diyaloglarla biten final
Anlamsızlık ve absürt duygusuyla yüz yüze gelen insan üzerine başka bir düşünce kitabı — sitemizde incelemesi var
Başka bir Nobel ödüllü yazarın anı ve denemelerinden oluşan bir derleme — sitemizde incelemesi var
Denemenin adı da buradan gelir: umutla umutsuzluk arasında, «evet ile hayır arasında» içe çöken bir sessizlik. Final diyaloğu — «Babama benzediğim doğru mu?» — «Sanki bir Alman'ı ikiye bölmüşsün gibi» — sadeliğiyle etkileyicidir. Son paragrafta Camus'nün sonraki etik tutumu görünür: insanlar her şeyi karmaşıklaştırır, sadece «başını kesecekler» denmelidir.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
