Dikkat Eksikliği — Hiperaktivite Engeli

İncelediğimiz kısım çocuğun gündelik hayatından bir gözlemle başlıyor: DEHB'li çocuğun en çok duyduğu cümleler «dikkat et», «çok dikkatsizsin», «sana kırk kere söyledim» gibi cümleler. Kitap haklı olarak uyarıyor: bu sözler sürekli tekrarlandığında çocukta kendisi hakkında olumsuz bir algı gelişiyor ve aile ile öğretmenler farkında olmadan istenmeyen davranışı pekiştiriyor. Biraz öncesinde ergenlik döneminde dürtü kontrolü sorunlarıyla ilişkili risklerin de arttığı belirtiliyor.

Altıncı bölüm kitabın en değerli kısmı, çünkü anne-babaların kafasını en çok karıştıran mitleri tek tek sıralayıp yanıtlıyor. «DEHB, hekimlerin zor çocuklar için uydurduğu bir tanıdır» — hayır, bozukluk yarım asırdan uzun süredir biliniyor ve okul çağı çocuklarının %4–8'inde görülüyor. «Benim utangaç, hayalperest çocuğum DEHB olmaz» — kızlarda bozukluk çoğu zaman hiperaktivite değil, dikkatsizlik tipiyle kendini gösteriyor. «Anne-babalar iyi terbiye etse böyle olmazdı» — araştırmalar DEHB'nin ebeveyn tutumlarının doğrudan sonucu olmadığını gösteriyor, ama tedavinin başarısı ailenin desteğiyle yakından ilişkili.

Diğer mitler de pratik. Özel diyetler ve gıda boyalarından kaçınmak DEHB'yi önlemiyor, sağlıklı beslenme yalnızca genel duruma katkı sağlıyor. Çocuğun televizyona ya da bilgisayar oyununa uzun süre odaklanabilmesi DEHB'yi dışlamıyor — ilginç ve uyarıcı işlere odaklanmak daha kolay. DEHB zekâyı etkilemiyor, bu çocukların özel sınıfa ihtiyacı yok (öğrenme güçlüğü gibi ek bir sorun olmadıkça). «İlacı alıyorsun, iyileşiyorsun» düşüncesi de yanlış: stimülan ilaçlarla 70 yılı aşkın deneyim olsa da başarı öğretmen, psikolog ve ailenin ortak çalışmasına bağlı.

Kitap en hassas soruya da değiniyor: «Bu ilaçlar bağımlılık yapar». Cevap araştırmalara dayanıyor: tedavi almamış ergenlerde davranım, duygudurum ve kaygı bozuklukları ile madde kullanımı daha sık görülüyor; yani uygun tedavi bağımlılık riskini artırmıyor, aksine azaltabiliyor. «Büyüyünce geçer» mitine karşı ise ileriye dönük çalışmalar gösteriliyor: DEHB'li çocukların yaklaşık %70–85'inde belirtiler ergenlik ve yetişkinlikte de sürüyor; hiperaktivite azalıyor, dikkat sorunları kalıyor.

Bölüm Russell Barkley'in anne-babalar için 10 kuralıyla bitiyor: kuralları somut yazıp asın; çocuk için anlamlı ödüller seçin; sık geri bildirim verin; kötü günlerin de olacağını kabul edin; cezaya değil olumluya odaklanın; bir karakter sorunuyla değil biyolojik bir sorunla mücadele ettiğinizi unutmayın; çok nasihat etmeyin; espri anlayışınızı kaybetmeyin; kendinize ve çocuğunuza karşı hoşgörülü olun. Bu liste kitabın en pratik sayfası ve buzdolabına asılmayı hak ediyor.

Zayıf yanlar da var. Metin çoğu yerde tıbbi bir bilgi kitapçığının kuru dilinde, rakamlar (%4–8, %70–85) kaynaksız veriliyor, bazı yazım hataları dikkati dağıtıyor. Kaynakçada DSM ve Barkley gibi ciddi kaynakların yanında Mouni Sadhu ve Theron Q. Dumont gibi ezoterik «konsantrasyon» yazarlarının bulunması da tuhaf. Buna rağmen DEHB ile yeni tanışan anne-baba için bu bölüm korkuyu azaltan, mitleri yıkan ve uzmana yönlendiren iyi bir başlangıç.

• «Yanlış — Doğru» biçiminde mit çürütmeleri
• Maddeler halinde sıralanan belirtiler ve kurallar
• Kenar sütunlarda kısa biyografiler (ör. Russell Barkley)
• Renkli fotoğraflar