Gece Yarısı Kütüphanesi

Roman iki zaman çizgisiyle açılıyor. Birincisi, on beş yaşındaki Nora'nın okul kütüphanesinde öğretmeni Bayan Elm ile satranç oynadığı bir anı — geleceğinden korktuğunu itiraf eden Nora'ya Bayan Elm "bütün ihtimalleri düşün, ne kadar heyecan verici" der, tam da bu cümle kitabın tüm felsefesini baştan ortaya koyar. İkincisi ise otuz beş yaşındaki, şimdiki zamandaki Nora — bir gün içinde art arda gelen darbelerle karşılaşır: kedisi Volts ölür, yıllardır çalıştığı "Tel Teorisi" adlı gitar dükkânından kovulur, kardeşi Joe aramalarına cevap vermez.

Bu geriye dönüşlerle Nora'nın terk ettiği tüm yollar da ortaya çıkıyor: bir zamanlar ulusal yüzme şampiyonasında kurbağalama stilinde madalya kazanan, babasının havuz kenarından gururla izlediği genç bir sporcuydu, sonra bu yoldan vazgeçti. Kardeşi Joe ile "Labirentler" adlı bir grupta çalıyordu, büyük bir plak şirketi onlarla anlaşma imzalamak isterken, konserden iki gün önce grubu terk etti. Dan adlı nişanlısından düğünden iki gün önce ayrıldı. Terk edilen her yol, kitabın ilerleyen kısmında gerçek anlamda bir kapıya dönüşecek.

Bir gece bu birikmiş kayıplar dayanılmaz hale geldiğinde, Nora hayatına son verme kararı alır. Roman bunu ayrıntılandırmadan, temkinli bir dille geçer — sahne asıl dikkati sonuca değil, sonrasına yöneltir. İlginç olan, bu iki hattın arasına yazarın doğrudan okura seslenen, dördüncü duvarı yıkan kısa bir bölüm de yerleştirmiş olmasıdır — Nora'nın son gününe dair düşüncelerini bir sosyal medya durumu formatında paylaştığı, kitabın en sade ama en sarsıcı sayfalarından biri. Nora gözlerini açtığında kendini ne hayatta ne de ölü, kitap rafları sonsuzluğa uzanan bir kütüphanede bulur. Bu mekânda ne gece ne de gündüz vardır; saat her zaman tam gece yarısını gösterir. Karşısında okul yıllarının kütüphanecisi Bayan Elm durmaktadır, şimdi bu ara-mekânın rehberi olarak.

Bayan Elm açıklar: burası Gece Yarısı Kütüphanesi'dir ve raflardaki her kitap, Nora'nın farklı bir seçim yapsaydı yaşayabileceği başka bir hayata açılan bir kapıdır. Raflar sessizce kayar, kitaplar sanki kendiliğinden yer değiştirir, hiçbir mekanizma görünmez — Haig bu tuhaflığı ayrıntılı biçimde betimleyerek kütüphanenin ne tam bir rüya ne de tam bir gerçeklik olduğu hissini güçlendirir. Kitaplardan yalnızca biri — gri ciltli olan — farklıdır: bunun adı Pişmanlıklar Kitabı'dır, Nora'nın tüm pişmanlıklarını sayfa sayfa sıralar. Kitabın ağırlığı da simgeseldir: her pişmanlık onu ağırlaştırır, denenmiş ve barışılmış her pişmanlık ise hafifletir.

Nora ilk denemesini en büyük pişmanlığı üzerinden yapar: Dan ile evlenip kırsalda bir pub açtıkları hayatı seçer. Bu, yıllardır hayalini kurduğu, "onu terk etmeseydim" diye kendini suçladığı hayattır. Ama içeri girdikten sonra gördüğü manzara tamamen farklıdır — Dan sertleşmiştir, bir içki sorunu ortaya çıkmıştır, geçmişte Nora'nın ihanet olarak gördüğü küçük bir olay yüzünden aralarında hâlâ gerilim vardır. Nora, bu hayatın düşündüğü kurtarıcı masal olmadığını, mutluluğun terk edilmemiş bir seçimde gizli olmadığını anlar.

Bu ilk "kök hayat" deneyimi kitabın temel kuralını da gösterir: bir hayattan yeterince hayal kırıklığına uğradığında, Nora otomatik olarak kütüphaneye geri çağrılır. Sanki aynada kendine "iyi şanslar" diler gibi, yeniden Bayan Elm'in karşısındadır — bu kez satranç tahtasının başında, kendine karşı oynarken. Bayan Elm bu deneyimi satrançla karşılaştırır: her hamle sonraki tüm hamleleri değiştirir, ama oyunun nasıl biteceğini asla önceden bilemeyiz. "Bizi neyin mutlu edeceğini önceden bilmek kolay değil, değil mi?" sözleri bölümün kapanış notunu oluşturur ve Nora'yı — ve okuru — sonraki denemelere hazırlar.

Bundan sonrası kitabın kalan kısmının işidir — Nora'nın deneyeceği onlarca farklı hayat ve nihayet varacağı sonuç. Bu yüzden burada duruyoruz ve kitabı alıp okumanızı öneririz. Ama buraya kadar okuduklarınız ilginizi çektiyse ve almaya karar veremiyorsanız, aşağıdaki spoiler bölümüne bakabilirsiniz.

• Kısa bölümler (bazen 1-2 sayfa) ve çok sayıda bölüm başlığı var — hızlı, "bir bölüm daha okuyayım" hissi yaratıyor.
• Dördüncü duvarı yıkan, doğrudan okura seslenen kısa bölümler gibi deneysel dokunuşlar var.
• Diyalog ağırlıklı, betimlemeler kısa ve işlevsel — kitabı bir film senaryosuna yakın bir tempoda tutuyor.
• Bölüm adları (örneğin "Hareketli Raflar", "Pişmanlıklar Kitabı") bir sonraki sahneyi önceden işaret ediyor.
• Çeviri (Kıvanç Güney) akıcıdır, orijinalin sade, doğrudan üslubunu korur.