Tanıdan Sağaltıma Bipolar Depresyon

Bölüm, bipolar bozukluk kavramının tarihsel gelişimiyle açılır: yazarlar MS 150 civarında yaşamış hekim Areteus'un melankoliyi maninin bir parçası saymasından başlar, 1850'lerde Falret ve Baillarger'in "döngüsel çılgınlık" (folie circulaire) tanımlarına geçer, ardından Kraepelin'in bir yüzyıl sonra dikkatli gözlemlere dayanarak psikiyatrinin ilk tıbbi hastalık modelini kurup manik-depresif hastalığı şizofreniden (o zamanki adıyla "dementia praecox") ayırmasını anlatır. Tarihsel özet, Leonhard'ın 1957'de bipolar-unipolar ayrımını önermesi ve bu ayrımın 1980'de DSM-III ile resmi sınıflandırmaya girmesiyle tamamlanır.

Ardından yazarlar DSM-IV'ün bipolar bozuklukları nasıl sınıflandırdığını açıklar: Bipolar I (geçmişte veya şu anda manik ya da karma bir epizod gerektirir), Bipolar II (major depresyonla birlikte hipomanik epizodlar), Siklotimi (en az iki yıl süren, daha hafif depresif ve hipomanik dönemler) ve "başka türlü tanımlanmamış" artık kategorisi. Bu sınıflandırmanın klinik kararlar için nasıl ek "belirleyiciler" (şiddet, psikotik özellik, mevsimsel örüntü gibi) taşıdığı da anlatılır.

Bölümün en canlı kısmı hipomaninin süre ölçütü etrafındaki tartışmadır. DSM-IV hipomaniyi en az dört gün süren, yükselmiş, genişlemiş ya da sinirli bir ruh hali ile karakterize bir dönem olarak tanımlar, ama bazı araştırmacılar bu sürenin yapay biçimde uzun olduğunu, bir-üç günlük dönemlerin de klinik önem taşıdığını iddia eder. Yazarlar Bauer ve arkadaşlarının 2011 çalışmasını alıntılar: süre ölçütü dört günden bir güne indirildiğinde, bildirilen hipomanik dönemlerin sayısı 305'ten 2164'e yükselmiştir — bu, ölçüt seçiminin tanı istatistiklerini ne kadar büyük ölçüde etkilediğini gösterir. DSM-5 hazırlıkları sırasında bu sürenin iki güne indirilmesi ciddi biçimde tartışılmış, ama sonunda yeniden dört güne dönülmüştür.

Bipolar II bozukluğunun güvenilirliği de ayrıca tartışılır — bu tanının geçmişe dönük hipomanik epizodları güvenilir biçimde belirlemenin zorluğundan muzdarip olduğu, bu yüzden aile üyelerinden alınan bilgilerin ve çeşitli tarama anketlerinin (Hipomani Kontrol Listesi gibi) yardımcı araç olarak önemli olduğu anlatılır. Bölüm daha sonra şizofreni ile bipolar bozukluk arasındaki sınırın bulanıklığına değinir — ortak genlerin ve tedavi benzerliklerinin, kategorik sınıflandırma yerine boyutsal (dimensional) bir yaklaşımın gerekebileceğini gösterdiğini tartışır.

Antidepresanla tetiklenen mani/hipomaninin bipolar bozukluk içinde ayrı değerlendirilip değerlendirilmemesi gerektiği sorusu da ayrıntılı biçimde ele alınır. Yazarlar, bunun aslında "gizli bir bipolar eğilimin" ortaya çıkması olduğunu savunanların çoğunlukta olduğunu, ama DSM-IV'ün antidepresanla tetiklenen dönemleri tanının dışında tuttuğunu gösterir. Akiskal ve arkadaşlarının bu tür durumları "bipolar III" olarak adlandırma önerisi ara bir çözüm olarak sunulur.

Bölümün son kısmı, unipolar depresyondan bipolar bozukluğa geçiş istatistikleriyle ilgi çekicidir: çeşitli uzun süreli izlem çalışmaları farklı oranlar gösterir — Dunner'in çalışmasında %5, Angst'ın 22 yıllık izlem çalışmasında ise hastaların %39,2'sine varan oranda ilk unipolar depresyon tanısının sonradan bipolar bozukluğa dönüştüğü bildirilir. Yazarlar bunu, sınıflandırma sistemlerinin betimsel (deskriptif) bir temele dayanmasının kaçınılmaz bir sınırlılığı olarak yorumlar, çünkü bir hastanın ilk depresif epizodu, gelecekteki bir manik epizod ortaya çıkana kadar her zaman unipolar olarak kaydedilmek zorundadır.

Bölüm, Kraepelin'in spektrum görüşüyle kapanır — bir uçta unipolar, diğer uçta bipolar hastalığın yer aldığı geniş bir süreklilik fikri, ayrıca tam epizodlarla daha hafif "mizaç" özellikleri arasındaki ilişkiyi kapsayan ikinci bir bakış açısı. Yazarlar bu görüşün genetik geçiş modellerini zenginleştirme ve hastalık başlamadan önce yüksek riskli kişileri belirleme potansiyelini vurgular, ama henüz hiçbir spektrum modelinin genel kabul görmediğini de itiraf eder.

Bundan sonrası kitabın kalan sekiz bölümünün işidir — bipolar depresyonun unipolar depresyondan klinik farkları, tedavi planlaması, ilaç sınıflarının kullanımı, koruyucu tedavi ve psikoterapiler. Bu yüzden burada duruyoruz. Ama şunu vurgulamak isteriz: bu kitap klinisyenler için yazılmış bir kaynaktır — kendinizde ya da yakınlarınızda bu belirtileri gözlemliyorsanız, tanı ve tedavi kararları yalnızca uzmanlaşmış bir psikiyatrist tarafından verilmelidir.

• Editör Simavi Vahip önderliğinde altı Türk psikiyatri profesörünün ortak eseridir — her bölüm farklı bir yazar tarafından kaleme alınmıştır.
• Her bölüm onlarca bilimsel dergi atfıyla desteklenir; metin içi atıflar akademik formattadır.
• Tablolar (DSM-IV sınıflandırması gibi) klinik sınıflandırmayı görselleştirir.
• Dil tamamen klinik-akademik bir registerde yazılmıştır — günlük dilden uzaktır, tıp eğitimi gerektirir.
• Kitap 2012'de yayımlanmıştır; metinde "devam ediyor" denilen bazı DSM-5 hazırlık tartışmaları, 2013'te DSM-5'in yayımlanmasıyla artık çözülmüştür — okuyucunun bunu göz önünde bulundurması gerekir.