Derin Basitlik
Uygun
- Kaos, karmaşıklık ve entropi kavramlarını matematiksiz anlamak isteyenlere
- Bilim tarihini — Galileo, Newton, Laplace, Boltzmann gibi figürlerin hikâyelerini — sevenlere
- Stephen Hawking, James Gleick gibi popüler bilim yazarlarını okumuş ve bir adım ileri gitmek isteyenlere
- Fizik, biyoloji ya da ekonomi öğrencilerine geniş bir bağlam için
Uygun değil
- Doğrudan kaos kuramına girmek isteyenlere — ilk bölüm uzun süre klasik fizik tarihiyle ilgileniyor
- Teknik derinlik, denklemler ve formel ispatlar bekleyen uzmanlara
- Bilim tarihine ilgisi olmayan, yalnızca sonuçları merak edenlere
Gribbin girişte kendi hikâyesini anlatıyor: yıllarca kaos ve karmaşıklık konusundan «başını ağrıttığı için» uzak durmuş, birinin bunu açıkça anlatan bir kitap yazmasını beklemiş, sonunda kendisi yazmaya karar vermiş. Keşfettiği şey şaşırtıcı derecede basit: bütün hikâye iki fikirden ibaret — başlangıç koşullarına duyarlılık ve geri besleme. Bunu James Lovelock'a doğrulattığını anlatırken yazarın tonu da netleşiyor: içten, alçakgönüllü ve okuru ciddiye alan.
Birinci bölüm aslında kaos hakkında değil, kaostan önceki düzen hakkında. Gribbin okuru antik dünyanın «kusursuz daireler» evreninden başlayarak Kopernik, Kepler ve özellikle Galileo'ya götürüyor: Pisa katedralinde sallanan şamdan, eğik düzlemden yuvarlanan toplar, sürtünmenin yok sayıldığı «ideal» modeller. Buradaki ana fikir ince: modern bilimin gücü tam da karmaşıklığı bilerek göz ardı etmek, basitleştirilmiş modeller kurabilmekten geliyor.
Newton kısmı aynı çizgiyi sürdürüyor: gezegenleri kütlesi tek bir noktada toplanmış cisimler olarak görmek, Principia'daki geometrik ispatlar, Leibniz'le kalkülüs tartışması. Yazarın anekdotları yerinde ve bilgili — örneğin Galileo'nun Pisa Kulesi'nden cisim bıraktığına dair hiçbir kanıt olmadığını, efsanenin genç kâtibi Vincenzo Viviani'nin yazdığı biyografiden geldiğini not etmesi.
Bölümün ikinci yarısı termodinamiğe geçiyor ve kitabın en değerli kısımlarından birini sunuyor. Carnot, Clausius ve Kelvin ile ısı makinelerinden entropiye, oradan Maxwell ve Boltzmann'ın istatistiksel mekaniğine geçiş çok açık kurulmuş. Bir kutudaki iki, dört, sekiz parçacığın dağılımıyla entropinin aslında olasılık olduğunu gösteren basit örnek, Loschmidt sayısını evrendeki yıldız sayısıyla karşılaştırması — hepsi matematik altyapısı olmayan okur için de anlaşılır.
Gribbin, Boltzmann'ın «zaman oku» ve evrenin «ısıl ölümü» üzerine cesur varsayımını da uzun bir alıntıyla veriyor: görünen evren, dengedeki daha büyük bir kozmosta yerel bir dalgalanma olabilir mi? Bu, bölümü felsefi bir soruya bağlıyor ve bir sonraki bölümde Poincaré'nin «üç cisim» problemiyle gelecek «kaosun dönüşü»ne zemin hazırlıyor.
Türkçe çeviri genel olarak akıcı, ancak bazı cümleler ağır ve kelimesi kelimesine kalmış, dizgi hataları da var. Kitabın zayıf yanı, birinci bölümün başlığının vaat ettiğinden çok bir «klasik fizik dersi» gibi okunması; kaosa ulaşmak için sabır gerekiyor. Ama bu sabır ödüllendiriliyor: Gribbin zemini öyle hazırlıyor ki sonraki karmaşık fikirler doğal bir devam gibi görünüyor.
- Denklemsiz, gündelik örneklerle (kutudaki gaz, sallanan şamdan) anlatım
- Bilim tarihi anekdotları kesin ve kaynaklı, efsaneler ayrıca belirtiliyor
- Her bölüm bir sonrakinin sorusunu hazırlayan mantıksal bir zincirle kurulmuş
- Dipnotlarda ek açıklamalar ve kaynaklar veriliyor
Evrenin yasalarını geniş okur kitlesine açık bir dille anlatan klasik — sitemizde incelemesi var
Gribbin'in de girişte andığı, kaos kuramının tarihini gazeteci gözüyle anlatan temel kitap
Birinci bölümün sonunda Gribbin Boltzmann'ın «zamanın oku» ve evrenin «ısı ölümü» hakkındaki cesur varsayımını verir: görünen evren daha büyük, dengedeki bir kozmosta yerel bir dalgalanma olabilir mi? Bu, bölümü felsefi bir soruyla kapatır ve Poincaré'nin «üç cisim» sorunu için zemin hazırlar.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
