Derin Basitlik
Uyğundur
- Xaos, mürəkkəblik və entropiya anlayışlarını riyaziyyatsız başa düşmək istəyən oxuculara
- Elm tarixini — Qaliley, Nyuton, Laplas, Boltsman kimi fiqurların hekayələrini — sevənlərə
- Stiven Hokinq, Ceyms Qlik kimi populyar elm müəlliflərini oxumuş və daha da irəli getmək istəyənlərə
- Fizika, biologiya və ya iqtisadiyyat tələbələrinə geniş kontekst üçün
Uyğun deyil
- Xaos nəzəriyyəsinə birbaşa girmək istəyənlərə — ilk fəsil uzun müddət klassik fizika tarixi ilə məşğul olur
- Texniki dərinlik, tənliklər və formal isbatlar gözləyən mütəxəssislərə
- Elm tarixinə marağı olmayan, yalnız nəticələri bilmək istəyənlərə
Qribbin girişdə öz şəxsi hekayəsini danışır: illərlə xaos və mürəkkəblik mövzusundan «baş ağrıdığı üçün» uzaq durub, kimsə bunu aydın izah edəcək bir kitab yazsın deyə gözləyib, nəhayət özü oturub yazmağa qərar verib. Kəşf etdiyi şey təəccüblü dərəcədə sadədir: bütün hekayə iki fikirdən ibarətdir — başlanğıc şərtlərə həssaslıq və əks-əlaqə. Bunu Ceyms Lavlokdan təsdiqlətdiyini deyəndə, müəllifin tonu da aydın olur: səmimi, təvazökar və oxucunu ciddi qəbul edən.
Birinci fəsil əslində xaos haqqında deyil — xaosdan əvvəlki nizam haqqındadır. Qribbin oxucunu antik dünyanın «mükəmməl dairələr» kainatından başlayaraq Kopernik, Kepler və xüsusən Qalileyə aparır: Pisa kilsəsində yellənən çilçıraq, eğik müstəvidən diyirlənən kürələr, sürtünmənin nəzərə alınmadığı «ideal» modellər. Burada əsas fikir incədir: müasir elmin gücü məhz mürəkkəbliyi bilərəkdən nəzərə almamaq, sadələşdirilmiş modellər qurmaq bacarığından gəlib.
Nyuton hissəsi eyni xətti davam etdirir: planetləri kütləsi bir nöqtəyə yığılmış cisimlər kimi görmək, «Principia»dakı həndəsi isbatlar, Leybnislə diferensial hesab mübahisəsi. Müəllifin anekdotları yerində və məlumatlıdır — məsələn, Qalileyin Pisa qülləsindən cisim atdığına dair heç bir sübut olmadığını, bu əfsanənin onun gənc katibi Vinçenzo Vivianinin bioqrafiyasından gəldiyini qeyd etməsi.
Fəslin ikinci yarısı termodinamikaya keçir və kitabın ən dəyərli hissələrindən birini təqdim edir. Karno, Klauzius və Kelvinlə istilik mühərriklərindən entropiyaya, oradan Maksvell və Boltsmanın statistik mexanikasına keçid çox aydın qurulub. Qutuda iki, dörd, səkkiz hissəciyin paylanması ilə entropiyanın əslində ehtimal olduğunu göstərən sadə misal, Loşmidt ədədini kainatdakı ulduzların sayı ilə müqayisə etməsi — hamısı riyazi hazırlığı olmayan oxucu üçün də anlaşılandır.
Qribbin Boltsmanın «zamanın oxu» və kainatın «istilik ölümü» haqqındakı cəsarətli fərziyyəsini də uzun sitatla verir: görünən kainat daha böyük, tarazlıqdakı kosmosda yerli bir dalğalanma ola bilərmi? Bu, fəsli fəlsəfi bir suala bağlayır və növbəti fəsildə Puankarenin «üç cisim» problemi ilə gələcək «xaosun qayıdışı»na zəmin hazırlayır.
Türkcə tərcümə ümumən səlisdir, amma bəzi cümlələr ağır və hərfi qalıb. Kitabın zəif tərəfi — birinci fəslin başlıq vəd etdiyindən daha çox «klassik fizika dərsi» kimi oxunmasıdır; xaosa gəlib çatmaq üçün səbir lazımdır. Amma bu səbir mükafatlandırılır: Qribbin zəmini elə hazırlayır ki, sonrakı mürəkkəb fikirlər təbii davam kimi görünür.
- Tənliklərsiz, gündəlik misallarla (qutu içində qaz, yellənən çilçıraq) izah
- Elm tarixi anekdotları dəqiq və mənbəlidir, əfsanələr ayrıca qeyd olunur
- Hər fəsil növbəti fəslin sualını hazırlayan məntiqi zəncirlə qurulub
- Haşiyələrdə əlavə izahlar və mənbələr verilir
Kainatın qanunlarını geniş oxucu üçün aydın dillə izah edən klassik — saytımızda icmalı var
Qribbinin də girişdə istinad etdiyi, xaos nəzəriyyəsinin tarixini jurnalist gözü ilə danışan əsas kitab
Birinci fəslin sonunda Qribbin Boltsmanın «zamanın oxu» və kainatın «istilik ölümü» haqqındakı cəsarətli fərziyyəsini verir: görünən kainat daha böyük, tarazlıqdakı kosmosda yerli bir dalğalanma ola bilərmi? Bu, fəsli fəlsəfi bir suala bağlayır və Puankarenin «üç cisim» problemi üçün zəmin hazırlayır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
