Beden Dili Sözlüğü
Uygun
- Dile, kültüre ve göstergebilime meraklı okurlara
- Seyahat eden ya da yabancı ortamda çalışan, hareketlerin yanlış anlaşılmasından çekinen kişilere
- Yazarlara, oyunculara ve çizerlere — karakterin hareketini doğru betimlemek için
Uygun değil
- Görüşmelerde «karşısındakini okumak» için pratik bir beden dili rehberi arayanlara
- Kitabı roman gibi baştan sona okumak isteyenlere
- Ağırlıklı olarak Türkiye'ye özgü hareketler bekleyenlere
Caradec girişte çerçevesini net çiziyor: sözlükte yalnızca insanın başkasıyla iletişim kurmak için isteyerek yaptığı hareketler var. İstemsiz hareketleri, yani «tikleri», memnuniyetle psikologlara bırakıyor. Hakem hareketleri, işaret dili ve borsa simsarlarının hareketleri gibi özel kodlanmış sistemler de kitapta yok. Bu, kitabın ne olduğunu anlamak için önemli: burada «yalan söyleyen burnuna dokunur» türü popüler psikoloji yok, kültürel bir sözlük var.
Yazarın temel tezi yalın: «Evrensel hareket yoktur». İlk örnek de akılda kalıyor: işaret parmağı ve başparmakla yapılan «O», ABD'de «O.K.» anlamına gelirken bazı Arap ülkelerinde ciddi bir hakaret. Batı terbiyesi konuştuğunuz kişinin gözüne bakmanızı ister, Asya ve Afrika'da ise saygı duyulan birine gözlerinizi dikemezsiniz. Parmakla saymak da farklı: Avrupalılar başparmakla, Amerikalılar işaret parmağıyla başlar, Japonlar için başparmak beştir.
Giriş aynı zamanda hareketin tarihine güzel bir yolculuk. 1832'de Andrea de Jorio, Napolililerin hareketlerinin antik amforalarda ve resimlerde görüldüğünü kanıtlamaya çalışmış; Caradec'in iğneleyici notuna göre en azından Napoli hareketlerinin 170 yıldır değişmediğini kanıtlamış. Rabelais'nin Panurge ile İngiliz bilgin Thaumaste arasındaki sessiz hareket «düellosu» uzun uzun aktarılıyor; yazar, Fransız edebiyatında hareketlerle örülü bu kadar uzun bir diyaloğun başka örneği olmadığını söylüyor. Kafka'nın günlüğünden bir kazayı elleriyle anlatan adam ve Queneau'nun «(sessizlik) (hareket)» notları da burada.
En eğlenceli kısımlardan biri Georges Polti'nin hesapları: bedenin her bölümünün olası hareketlerini sayıyor ve bir el için sekiz milyonu aşan bileşime ulaşıyor. Ardından hatiplerin, vaizlerin ve oyuncuların hareketlerine geçiliyor: Areopagos yargıçlarının etkilenmemek için hatipleri karanlıkta dinlemeyi tercih etmesi, 18. yüzyıl vaizlerine hareket dersi veren uzun bir manzume ve 31 «hatip duruşu»nun listesi.
Sözlük kısmı kısa ve net. Başı sertçe arkaya atmak Arap ülkelerinde, Türkiye'de, Malta'da ve Sicilya'da «hayır» anlamına geliyor ve «Yunan hayırı» diye adlandırılıyor; kuzeydoğu Afrika'nın bazı yörelerinde ise aynı hareket «evet» demek. Kulağı parmakla çekmek Türkiye'de «tahtaya vurmak» gibi şans getiren bir hareket olarak kaydedilmiş, kulak memesini çekmek ise Türkiye ve Yunanistan'da «kendini koru» tehdidi. Türk okur için tanıdık ayrıntılar da var.
Kitabın zayıf yanı sınırları. Yazar kendisi de inceleme yolculukları yapılamadığı için uluslararası hareketlere eksiksiz yer veremediğini, çoğunlukla kaynakçadaki belgelerle yetindiğini kabul ediyor. Sonuçta sözlük ağırlıklı olarak Fransız ve Akdeniz hareketlerinin bir kataloğu. Ayrıca bazı maddeler kaba ya da müstehcen hareketler; yazar bunları da açıkça betimliyor. Bu bir kusur değil, ama okur bilmeli.
- Her hareket için sade, anlaşılır bir çizim
- Edebiyattan ve tarihten zengin alıntılar
- Bedeni yukarıdan aşağıya izleyen rahat yapı ve konu dizini
Avrupa hareketlerinin coğrafi dağılımı üzerine klasik bir araştırma
Dünya hareketlerinin resimli sözlüğü
Pratik beden dili okuma rehberi — farklı bir yaklaşım
İşaret parmağı bölümünde «V» hareketinin hikâyesi var: bu işareti 14 Ocak 1941'de Belçikalı avukat Victor de Laveleye Nazilere karşı mücadelenin sembolü olarak önermiş, Winston Churchill benimsemiş ve hareket dünyaya yayılmış. Avuç içi kendine dönük aynı hareket ise İngiltere'de büyük bir hakaret; Churchill bu farkı çok iyi biliyormuş. Hakaret hareketinin kökeni bilinmiyor, İngiliz okçuların bir tehdit hareketinden geldiği sanılıyor.
Sözlük ayak bölümüyle bitiyor. Papa'nın kutsal haftada seçilmiş yoksulların ayaklarını yıkayıp öpmesi alçakgönüllülük hareketi olarak kaydedilmiş. Son maddeler ayakta alkışlamak, stattaki «Meksika dalgası» ve rakibe arkadan tekme atmak. Kitap bu son maddeyi Léon Bloy'dan iğneleyici bir alıntıyla kapatıyor, ardından kaynakça ve dizin geliyor.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
