Beden Dili Sözlüğü
Uyğundur
- Dil, mədəniyyət və semiotikaya maraq duyan oxuculara
- Səyahət edən və ya xarici mühitdə işləyən, jestlərin yanlış anlaşılmasından çəkinən insanlara
- Yazıçılara, aktyorlara və rəssamlara — personajın jestini dəqiq təsvir etmək üçün
Uyğun deyil
- Danışıqlarda və ya görüşlərdə «qarşıdakını oxumaq» üçün praktik bədən dili bələdçisi axtaranlara
- Kitabı roman kimi başdan-sona oxumaq istəyənlərə
- Əsasən Azərbaycan və ya Türkiyə jestləri haqqında məlumat gözləyənlərə
Caradec girişdə öz çərçivəsini dəqiq çəkir: lüğətdə yalnız insanın başqası ilə ünsiyyət qurmaq üçün qəsdən etdiyi jestlər var. İxtiyarsız hərəkətləri — «tikləri» — psixoloqlara buraxır. Hakim işarələri, kar-lal dili və birja dəllallarının jestləri kimi xüsusi kodlaşdırılmış sistemlər də kitaba daxil deyil. Bu, kitabın nə olduğunu anlamaq üçün vacibdir: burada «yalan danışanın burnuna toxunması» kimi populyar psixologiya yoxdur, mədəni lüğət var.
Müəllifin əsas tezisi sadədir: «Universal jest yoxdur». İlk misal da yadda qalır: şəhadət və baş barmaqla düzəldilən «O» ABŞ-da «O.K.» deməkdir, bəzi ərəb ölkələrində isə ağır təhqirdir. Qərb tərbiyəsi danışdığın adamın gözünə baxmağı tələb edir, Asiya və Afrikada isə hörmət etdiyin adamın gözünə zillənmək olmaz. Barmaqla saymaq da fərqlidir: avropalılar baş barmaqdan, amerikalılar şəhadət barmağından başlayır, yaponlar üçün isə baş barmaq beşdir.
Giriş həm də jestin tarixinə gözəl bir səyahətdir. 1832-ci ildə Andrea de Jorio Neapol jestlərinin antik vazalarda və rəsmlərdə göründüyünü sübut etməyə çalışıb; Caradecin istehzalı qeydinə görə, ən azı neapolluların jestlərinin 170 ildə dəyişmədiyini sübut edib. Rabelaisin Panurge ilə ingilis alimi Thaumaste arasındakı səssiz jest «duelini» uzun-uzadı sitat gətirir — fransız ədəbiyyatında jestlə qurulmuş bu qədər uzun dialoqun başqa nümunəsi olmadığını yazır. Kafkanın gündəliyindən qəzanı əllə danışan adamın təsviri və Queneaunun «(sükut) (jest)» kimi qısa qeydləri də buradadır.
Ən əyləncəli hissələrdən biri Georges Poltinin hesablamalarıdır: o, bədənin hər hissəsinin mümkün hərəkətlərini sayır və bir əl üçün səkkiz milyondan çox kombinasiyaya çatır. Sonra natiqlərin, vaizlərin və aktyorların jestlərinə keçid gəlir: Areopaq hakimlərinin natiqləri təsirə düşməmək üçün qaranlıqda dinləməyi üstün tutması, XVIII əsr vaizlərinə jest dərsi verən şeir və 31 «natiq duruşu»nun siyahısı.
Lüğət hissəsi qısa və dəqiqdir. Başı kəskin arxaya atmaq ərəb ölkələrində, Türkiyədə, Maltada və Siciliyada «yox» deməkdir və «Yunan yox»u adlanır, şimal-şərqi Afrikanın bəzi yerlərində isə eyni hərəkət «hə» mənası verir. Qulağı barmaqla çəkmək Türkiyədə «taxtaya vurmaq» kimi uğur gətirən jest kimi qeyd olunur, qulaq məməsini çəkmək isə Türkiyə və Yunanıstanda «özünü qoru» təhdididir. Qısa maddələr türk oxucusu üçün də tanış detallarla doludur.
Kitabın zəif tərəfi onun sərhədləridir. Müəllif özü etiraf edir ki, səyahət imkanı olmadığından beynəlxalq jestləri tam əhatə edə bilməyib və əsasən biblioqrafiyaya istinad edib. Nəticədə lüğət əsasən fransız və Aralıq dənizi jestlərinin kataloqudur. Bundan başqa, bəzi maddələr kobud və ya ədəbsiz jestlərdir — müəllif bunları da açıq təsvir edir. Bu bir qüsur deyil, amma oxucu bilməlidir.
- Hər jest üçün sadə, aydın rəsm
- Ədəbiyyatdan və tarixdən zəngin sitatlar
- Bədəni yuxarıdan aşağı izləyən rahat quruluş və mövzu indeksi
Avropa jestlərinin coğrafi yayılmasına dair klassik araşdırma
Dünya jestlərinin illüstrasiyalı lüğəti
Praktik bədən dili oxuma bələdçisi — fərqli yanaşma
Şəhadət barmağı bölməsində «V» jestinin hekayəsi var: bu işarəni 14 yanvar 1941-ci ildə belçikalı vəkil Victor de Laveleye nasistlərə qarşı mübarizə simvolu kimi təklif edib, Winston Churchill onu qəbul edib və jest dünyaya yayılıb. Ovuc özünə tərəf çevrilmiş eyni jest isə İngiltərədə ağır təhqirdir; Churchill bu fərqi yaxşı bilirdi. Təhqir jestinin mənşəyi məlum deyil, ingilis oxçularının təhdid jestindən gəldiyi güman edilir.
Lüğət ayaq bölməsi ilə bitir. Papanın Müqəddəs həftədə kasıbların ayaqlarını yuyub öpməsi təvazökarlıq jesti kimi qeyd olunur. Sonuncu maddələr ayağa qalxıb alqışlamaq, stadionda «Meksika dalğası» və rəqibi arxadan ayaqla vurmaqdır. Kitab bu son maddəni Léon Bloydan istehzalı bir sitatla bağlayır, ardınca biblioqrafiya və indeks gəlir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
