Seçtiğimiz Gelecek

Kitab müəlliflərin özlərini təqdim etməsi ilə açılır: Christiana Figueres 1956-cı ildə Kosta-Rikada, Tom Rivett-Carnac isə 1977-ci ildə İngiltərədə doğulub. Müəlliflər bunu iki fərqli geoloji dövrün — sabit iqlimli Holosenin sonu və insanın planeti dəyişdirdiyi Antroposenin başlanğıcı — övladları kimi təqdim edirlər. Figueres 2010–2016-cı illərdə BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasının icraçı katibi olub, Rivett-Carnac isə Paris danışıqlarında baş siyasi məsləhətçi kimi çalışıb. Bu tərcümeyi-hal kitaba etibar qazandırır: iqlim siyasətini içəridən görmüş iki nəfər danışır.

Girişin əsas tezisi iki tarixdir: 2030 və 2050. Müəlliflərin yazdığına görə, istiləşməni 1,5 dərəcədə saxlamaq şansının ən azı yarıya çatması üçün qlobal emissiyalar 2030-a qədər ən azı 50% azalmalı, ən gec 2050-də isə «xalis sıfıra» enməlidir. Bunun səbəbi iqlim dəyişikliyinin xətti olmamasıdır: Arktika buzları, Qrenlandiya buzlaqları, boreal meşələr və Amazon «domino» kimi bir-birini yıxa bilər. Girişdə iqlim inkarçılığı da sərt tənqid olunur — müəlliflər iqlim elmini inkar etməyi cazibə qüvvəsinə inanmamaqla müqayisə edirlər.

Birinci hissənin iki ssenarisi kitabın ən yaddaqalan səhifələridir. «Yaratdığımız dünya»da 2050-ci ildə insanlar pəncərəni açmazdan əvvəl telefondan havanın keyfiyyətinə baxır, mərcan rifləri artıq yalnız xatirədir, Arktika buzları əriyib, sahil şəhərlərindən insanlar köçürülür. «Yarada biləcəyimiz dünya»da isə emissiyalar hər on ildə yarıya enib, şəhərlərdə hava təmizdir, meşələr bərpa olunub. Bu ədəbi gediş təsirlidir, amma oxucu yadda saxlamalıdır ki, bu, proqnoz yox, müəlliflərin elmi məlumatlara əsaslanan təsəvvürüdür — bunu özləri də etiraf edirlər.

Kitabın ürəyi «İnadkar optimizm» fəslidir. Fəsil Budda ilə açılır və əsas fikri aydındır: optimizm xasiyyət deyil, seçimdir, ağıl şüurlu şəkildə yenidən proqramlaşdırıla bilər. Müəlliflər iqlim mövzusunda ən geniş yayılmış reaksiyanı «öyrədilmiş acizlik» adlandırır və onu təkcə səhv deyil, həm də məsuliyyətsizlik hesab edirlər. Fəslin praktik tərəfi xoşuma gəldi: ağıl «artıq gecdir» deyəndə ona hər onda bir dərəcənin belə fərq yaratdığını, «fosil yanacaqdan imtina mümkün deyil» deyəndə Böyük Britaniyada elektrikin yarıdan çoxunun təmiz mənbələrdən gəldiyini xatırlatmaq təklif olunur.

Fəslin ən güclü hissəsi şəxsi etirafdır. 2009-cu il Kopenhagen konfransının fiaskosundan sonra Figueres danışıqlara rəhbərlik etməyə başlayır və ilk mətbuat konfransında jurnalistin «Qlobal sazişin mümkün olduğuna inanırsınızmı?» sualına «Mənim ömrüm buna çatmayacaq» deyə cavab verir. Kitab bu cümləni problemin özü kimi təqdim edir və Paris Sazişinə gedən yolu ilk növbədə əhval-ruhiyyənin dəyişməsi kimi izah edir. Rebecca Solnitin «Ümid fövqəladə vəziyyətdə şüşəni sındırdığınız çəkicdir» cümləsi də bu fəsildə xatırladılır.

• İki gələcək ssenarisinin ədəbi, canlı təsviri
• Paris danışıqlarından içəri səhnələr (Kopenhagen fiaskosu, Le Bourget-də bomba həyəcanı)
• Hər iddia üçün geniş qeydlər və mənbə siyahısı