Kara Kitap
Uyğundur
- Sıx, çoxqatlı, simvollarla dolu nəsri sevən, tələsmədən oxumağa hazır oxuculara
- İstanbulun tarixi toxumasına, sufi/hürufi hərf mistisizminə və şəhər əfsanələrinə maraq göstərənlərə
- Kimlik, təqlid və "özün olmaq" mövzularını dərinləşdirən postmodern romanları axtaranlara
- Orxan Pamukun digər əsərlərini tanıyıb müəllifin köklərinə getmək istəyənlərə
Uyğun deyil
- Xətti, sürətli templi, aydın süjetli bir detektiv hekayəsi gözləyən oxuculara — kitab detektiv formasını istifadə etsə də, cavab vermək əvəzinə sualları çoxaldır
- Uzun, dolayı cümlələrdən və tez-tez fasilə verən xatirə-axınlarından yorulan oxuculara
- Şərq mistisizminə heç bir tanışlığı olmadan bu kontekstin əvvəlcədən izah olunmasını gözləyən oxuculara — kitab bu biliyi güman edir, hər şeyi açıqlamır
Roman qışın soyuq bir səhərində açılır: Qalib mavi ala-bəzək yorğanın altında yuxuda olan arvadı Rüyaya baxır, uşaqlıqlarında birlikdə keçirdikləri gəzintiləri, ikisinin eyni vaxtda tutulduğu kabakulağı xatırlayır. Bu sakit səhnə, əslində, romanın bütün qalan hissəsini işə salacaq itkinin astanasıdır.
Xatirələr axını geriyə, Şəhrikalp Apartmanının tarixinə gedir — babası (Dede) və nənəsi (Babaanne), radio dinləyib siqaret çəkən, dayanmadan mübahisə edən qoca cütlük; kar-lal əmisi oğlu Vasıf, saatlarla pəncərədən küçəyə baxan; və ailənin ən "uğursuz" üzvü sayılan Melih əmi, kim öncə Avropaya, sonra Əfrikaya və Fasa qaçıb, illər sonra yeni arvadı Suzan yengə və körpə qızı Rüya ilə geri qayıdıb.
Bu geriyə baxışın mərkəzində Dedenin təkrarladığı bir cümlə dayanır: "Başka bir yerde, başka bir tane yaptıracaktık. Uğursuz çıktı bu apartman." Bina sadəcə fiziki bir yer deyil — bütün ailənin tədricən dağılmasının, itkilərin və sirlərin rəmzinə çevrilir.
Bu fəsillərdə həm də ailənin ən sirli fiquru — məşhur qəzet sütunçusu Cəlal — tanıdılır. Onun yazıları, "Elyazısından Kişiliyinizi Oxuyuruq" kimi qəribə başlıqlı köşələri, ailə söhbətlərinin daimi mövzusudur; Babaanne ilə Dede onun yazılarında ailədən gizli işarələrlə bəhs etdiyinə inanır, amma bunun nə dərəcədə doğru olduğu heç vaxt tam aydınlaşmır.
İkinci fəsil isə tamam fərqli bir registrə keçir — bu, Qalibin nəqlindən deyil, birbaşa Cəlalın özünün qəzetdə dərc etdiyi sütunlardan biridir: "Boğazın Suları Çəkildiyi Zaman". Cəlal burada Boğazın suyunun tektonik dəyişikliklərlə çəkildiyini, dibindəki batmış gəmilərin, Bizans xəzinələrinin, qədim skeletlərin üzə çıxdığını təsvir edən, jurnalistika ilə elmi-fantastikanın sərhədində gəzən bir mətn yazır.
Bu struktur seçimi — "real" hekayə fəsilləri ilə Cəlalın fantastik jurnalist mətnlərinin növbələşməsi — romanın sonrakı əsas mövzusunu, kimliyin, mətnin və şəhərin bir-birinə qarışmasını, oxucuya hələ Rüya yoxa çıxmazdan çox əvvəl hiss etdirməyə başlayır.
- Pamukun cümlə strukturu uzun, çoxbudaqlı, tez-tez mötərizə daxilində əlavə xatirələr açır — sıx, Prustvari yaddaş axını
- Roman iki fərqli mətn növünü növbələşdirir: Qalibin "real" hekayəsi və Cəlalın qəzet sütunları — bu, kitabın sonrakı kimlik/təqlid mövzusunun struktur təməlini qurur
- Tərcümədə itməyə meylli söz oyunları, hərf-rəqəm mistisizmi (əbcəd hesabı) və Sufi/Hürufi işarələr mətnə hopdurulub
- Roman İstanbulun tarixi təbəqələrini (Bizans, Osmanlı, müasir) arxeoloji qat kimi açır
Eyni müəllifin, oxşar sirli-detektiv formasında, Osmanlı miniatür rəssamları dünyasına həsr olunmuş başqa bir şah əsəri
Kara Kitabdakı eyni şəhərin, bu dəfə memuar formasında, müəllifin öz uşaqlığı ilə üst-üstə düşən versiyası
Qalib Rüyanı və Cəlalı günlərlə axtarır, Cəlalın mənzilində onun yazılarını və kimliyini mənimsəyir. Bir qış gecəsi xəbər gəlir: Cəlal Teşvikiyedə, Ələddinin dükanının yaxınlığında güllə ilə öldürülüb. Qalib hadisə yerinə gələndə polislər, mavi işıqlar və «teatr səhnəsi kimi» sehrli bir sükut var.
Səhər Kamer xanım gəlib ağlayır: Rüyanın cəsədi Ələddinin dükanında, oyuncaq gəlinciklərin arasında tapılıb. Bir gənc jurnalistin araşdırmasına görə, atəşdən yaralanan Rüya dükana girib, səs-küydən qorxan dükançı onu görmədən kepengi endirib evə qaçıb, Rüya isə səhərə qədər içəridə can verib. Qatil iyirmi üç il əvvəl Cəlalın sütununda təhqir olunduğunu düşünən, həmin yazının yenidən çap olunmasına hirslənən bir bərbər çıxır.
Qəzetlər qətli kiminin üstünə atmırlar ki: ermənilərə, mafiyaya, kommunistlərə, islamçılara. Qalib isə Cəlalın sütununu davam etdirir, gecələr onun adından yazılar yazır. Sonda Rüya ilə 73 yaşında birlikdə qocaldıqlarını xəyal edir və etiraf edir: «Bu gün Rüyadan mənə qalanlar isə yalnız yazılar — bu qara, qapqara, qaranlıq səhifələr».
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
