Bilinçli Farkındalık For Dummies

Alidina girişə gözlənilməz bir xatirə ilə başlayır: səkkiz yaşında birdən «həqiqətən bu planetdə, bu kainatda yaşadığını» kəşf edir və bunu hamıya danışır, amma heç kim həyəcanını bölüşmür. Böyüdükcə bu heyrət hissi itir, mindfulness və fəlsəfə ilə tanış olandan sonra geri qayıdır. Müəllif kitabın məqsədini belə izah edir: oxucuya «yalnız görüləcək işlər siyahısını tamamlamaq üçün yox, həqiqətən yaşamaq üçün» burada olduğunu xatırlatmaq. «For Dummies» seriyasına uyğun olaraq kitab istənilən yerindən oxuna bilər, ikonlar və qutular yolu göstərir.

Birinci fəsil mindfulness-i belə təyin edir: diqqəti mehribanlıq, maraq və qəbul ilə şüurlu şəkildə indiki ana yönəltmək. Söz Pali dilindəki «sati» sözünün tərcüməsidir və fərqindəlik, diqqət və xatırlama mənalarını daşıyır. Yapon heroqlifinin «zehin» və «ürək» işarələrini birləşdirdiyini göstərməsi gözəl detaldır. Ardınca Jon Kabat-Zinnin klassik tərifi addım-addım açılır: diqqət etmək, indiki an, reaksiyasızlıq, mühakiməsizlik və açıq ürəklilik. Müəllif rəsmi (gündə ayrılmış vaxt) və qeyri-rəsmi (yemək bişirərkən, yeriyərkən) meditasiyanı fərqləndirir.

Fəslin ən faydalı fikri mindfulness ilə rahatlamanın fərqidir. Alidina deyir ki, rahatlama mindfulness-in məqsədi yox, xoş yan təsiridir. Rahatlamağı hədəf seçəndə və alınmayanda daha çox gərginləşirsiniz, mindfulness-də isə «uğursuz olmaq» mümkün deyil, çünki əldə ediləcək müəyyən təcrübə yoxdur. Bu fikir yeni başlayanların ən çox düşdüyü tələni — «yaxşı meditasiya edə bilmirəm» narahatlığını — yaxşı aradan qaldırır. Müəllifin ən sevdiyi qısa formul da buradadır: «Müqavimət göstərdiyimiz şey qalıcı olur, qəbul etdiyimiz şey dəyişir.»

Alidina mindfulness yolunu gəmi səyahətinə bənzədir: əvvəlcə həyəcan, sonra «fırtınalı dənizlər və dəniz quldurları» — yəni meditasiyaya müqavimət, «heç fokuslana bilmirəm» düşüncələri, nəhayət uzaqda görünən torpağın öz eviniz olduğunu anlamaq. Çayın o biri sahilinə necə keçəcəyini soran gəncə müəllimin «dostum, sən onsuz da o biri sahildəsən» cavabı kimi kiçik hekayələr fəsli canlandırır. Fəslin sonunda beş hiss orqanına diqqət yönəldən qısa bir məşq verilir.

İkinci fəslin başlanğıcı faydaları rəqsə bənzədir: rəqsi ürək-damar sisteminə faydası üçün etsəniz, onun ləzzəti qaçar, mindfulness da elədir. Sonra bədən və zehin əlaqəsinə keçir: stres zamanı bədən «döyüş və ya qaç» rejiminə keçir, enerji hara xərclənəcəyini bilmədiyi üçün əzələlər gərilir. Alidina burada gərginlikdən qurtulmağa çalışmağı yox, ona maraqla baxmağı təklif edir: bədənin harası gərgindir, bu gərginliyin forması, rəngi necədir? Körpəlikdə bədənimizlə daim təmasda olduğumuzu, böyüdükcə bədəni «beyni bir iclasdan digərinə daşıyan nəqliyyat vasitəsi»nə çevirdiyimizi yazması kitabın ən yaddaqalan cümlələrindəndir.

Zəif tərəfi elmi iddialardadır. İkinci fəsildə mindfulness-in stresi, narahatlığı, ağrını və depressiyanı azaltdığı, enerji və yaradıcılığı artırdığı, ömür boyu meditasiya edən rahiblərin beynində «alimlərin mümkün saydığından çox yüksək» rifah göstəriciləri ölçüldüyü yazılır. Bu nəticələrin bir hissəsi güclü sübutlara söykənsə də, kitab onları ehtiyatsız ümumiləşdirmələrlə təqdim edir. Sonrakı illərin araşdırmaları mindfulness-in təsirinin çox vaxt orta səviyyəli olduğunu və hamıya eyni dərəcədə uyğun gəlmədiyini göstərib. Bundan əlavə, «For Dummies» formatının yarızarafat tonu və təkrarlar bəzi oxuculara yorucu gələ bilər. Dr. Zeliha Babayiğitin türkcə tərcüməsi səlis oxunur.

• Hər anlayışı dərhal tətbiq oluna bilən qısa məşqlərlə izah etmək
• «For Dummies» ikonları və qutuları ilə rahat naviqasiya
• Mehriban, yarızarafat ton və qısa hikmətli hekayələr