Büyük Satranç Tahtası
Uyğundur
- Geosiyasət və beynəlxalq münasibətlər sahəsinə ciddi maraq göstərən oxuculara
- ABŞ xarici siyasətinin Soyuq müharibədən sonrakı formalaşma məntiqini anlamaq istəyənlərə
- Siyasi qərar qəbul edən bir insanın (keçmiş Milli Təhlükəsizlik müşaviri) daxildən yazdığı analitik mətnləri dəyərli sayanlara
- Xəritə və faktlarla zəngin, sıx arqumentli akademik üslubu sevənlərə
Uyğun deyil
- Sadə, hekayə axarlı populyar tarix axtaranlara
- Açıq şəkildə ABŞ-mərkəzli strateji perspektivə tənqidi məsafə qoymadan yanaşa bilməyənlərə — kitab neytral təhlil deyil, konkret siyasət tövsiyəsidir
- 1997-dən bəri dəyişmiş geosiyasi reallıqları (Çinin yüksəlişi, 11 sentyabr və s.) əks etdirən yenilənmiş mənbə axtaranlara
Brzezinski Avrasiyanın təxminən beş yüz ildir dünya gücünün mərkəzi olduğunu iddia edərək başlayır — qitədə yaşayan xalqlar müxtəlif dövrlərdə dünyanın digər bölgələrinə nüfuz edib, hər dəfə bu, Avrasiya dövlətlərinə "dünyanın baş hakimi" statusu qazandırıb.
20-ci əsrin son onilliyi isə tarixi bir dönüş nöqtəsi olub — ilk dəfə Avropalı olmayan bir güc (ABŞ) təkcə Avropa güc münasibətlərinin hakimi deyil, həm də dünyanın ən böyük gücü kimi ortaya çıxıb. Sovet İttifaqının çöküşü Qərb yarımkürəsindən bir gücün ilk həqiqi qlobal güc kimi sürətli yüksəlişinin son mərhələsi olub.
Müəllif kitabın əsas sualını qoyur: ABŞ-ın mürəkkəb Avrasiya güc münasibətləri ilə necə davranacağı və Avrasiyada üstün/rəqib bir gücün yaranmasının qarşısını ala bilib-bilməyəcəyi — bu, ABŞ-ın qlobal üstünlüyünü istifadə etmə qabiliyyətindən asılıdır.
Elə buna görə Avrasiya, Brzezinskiyə görə, "qlobal üstünlük mübarizəsinin oynandığı satranc taxtası"dır. O, 1940-cı illərdə Hitler və Stalinin gizli görüşmələrdə ABŞ-ın Avrasiyadan kənarlaşdırılması zərurətinə razılaşdıqlarını xatırladır — hər ikisi Avrasiyanı idarə edənin dünyanı idarə edəcəyi fərziyyəsini paylaşırdı.
1-ci fəsildə Brzezinski ABŞ-ın qlobal gücə çevrilməsinin qısa tarixini yazır — 1898-ci il İspaniya-Amerika müharibəsi ilk dənizaşırı fəth olub, I Dünya müharibəsi məhdud (əsasən Avropa) müharibə olsa da ABŞ-ın ilk böyük diplomatik təşəbbüslərini gətirib (Vilsonun On Dörd Maddəsi), II Dünya müharibəsi isə həqiqətən ilk qlobal müharibə olub — üç qitədə, iki okeanda eyni vaxtda gedən döyüşlərlə.
Bu tarixi arayış, kitabın qalan hissəsində qurulacaq geostrateji arqumentin zəminini yaradır — Brzezinskinin metodu əvvəlcə ABŞ-ın necə bura çatdığını göstərmək, sonra buradan hara gedə biləcəyini təhlil etməkdir.
- Brzezinski akademik dəqiqliklə yazır, amma siyasi qərar qəbuletmə təcrübəsindən gələn praktik, birbaşa tondan da istifadə edir
- "Satranc taxtası" metaforu kitab boyu davam edən struktur prinsipidir — hər fəsil bu metaforu inkişaf etdirir
- Kitabda çoxlu xəritə və cədvəl var (qitələrin sahəsi, nüfusu, GSMH-si və s.) — arqumentləri vizual dəstəkləyir
- Müəllif özü ön sözdə yazır ki, kitab şagirdlərinə "sabahın dünyasını formalaşdırmağa kömək etmək" üçün həsr olunub — akademik distansiyadan çox, fəal siyasət tövsiyəsi tonu
Eyni dövrün (Soyuq müharibədən sonrakı) dünya nizamını fərqli, daha nikbin bir perspektivdən nəzərdən keçirən paralel klassika
Eyni janrda — keçmiş siyasi qərar qəbul edən bir şəxsin daxildən yazdığı geosiyasət təhlili
Girişdən sonra kitab Avrasiyanı bir satranc taxtası kimi konkret təhlil etməyə keçir (2-ci fəsil) — "jeostrateji oyunçular" və "jeopolitik oxlar" anlayışlarını təqdim edir, sonra Avropanı ("Demokratik Dirək Nöqtəsi", 3-cü fəsil), Rusiyanı ("Qara Dəlik", 4-cü fəsil) və Mərkəzi Asiya/Qafqazı ("Avrasiya Balkanları", 5-ci fəsil) ayrı-ayrı təhlil edir.
Kitab Çin və Yaponiyaya həsr olunmuş "Uzaqdoğu Çapası" fəsli (6-cı fəsil) ilə davam edir, sonuncu fəsildə (7-ci fəsil) isə Brzezinski ABŞ üçün konkret Avrasiya geostrategiyası təklif edir və "son qlobal supergücdən sonra" nə gələ biləcəyini müzakirə edir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
