Neden Kendimizi Bulmaya Çalışmamalıyız?
Uyğundur
- Kontinental fəlsəfə, psixoanaliz və tənqidi nəzəriyyə ilə maraqlananlara
- Slavoy Jijek, Lakan, Hegel oxumuş və bu xətti davam etdirmək istəyənlərə
- «Özünü tap», «əsl mənliyinə qayıt» kimi self-help klişelərinə şübhə ilə yanaşan oxuculara
- Kimlik siyasəti və kapitalizm tənqidinə yeni baxış axtaranlara
Uyğun deyil
- Praktik həyat məsləhəti gözləyənlərə — kitab tamamilə nəzəri esse xarakterlidir
- Fəlsəfi terminologiyaya (subyekt, simvolik düzən, bilinçaltı) yad olan oxuculara
Makqouen girişə yumorla başlayır: heç kim dostlarına «gəlin yadlaşaq» deməyib; yadlaşma pitsa yemək, tennis oynamaq və ya aşiq olmaq kimi xoş fəaliyyətlərlə heç bir ortaq cəhəti olmayan, qaçılmalı bir vəziyyət kimi görünür. Marksdan gələn sol ənənə də siyasi fəaliyyəti yadlaşmaya qarşı mübarizə kimi düşünür. Müəllifin iddiası isə radikaldır: bu mənfi baxış yadlaşmanın azadedici təbiətini görmür.
Kitabın əsas tezisi aydın ifadə olunub: yadlaşma bir vaxtlar malik olduğumuz, sonra itirdiyimiz «əsl mənlik»dən uzaqlaşma deyil. O, ilkindir — subyekt kimi yarandığımız andan ölənə qədər yadlaşmış oluruq, onun yeganə «çarəsi» ölümdür. Məhz bu daxili məsafə — özümüzlə tam üst-üstə düşməməyimiz — bizi doğulduğumuz şəraitə, bioloji və sosial determinizmə qarşı azad edir. Müəllif misal gətirir: Orta Qərbdə kapitalist kimi böyüdülən biri marksist ola bilər, «kişi kimi ol» təzyiqinə baxmayaraq qadınsı ola bilər.
Makqouen bu fikri Freydin bilinçaltı anlayışı ilə əsaslandırır. Bilinçaltı bizi öz maraqlarımıza zidd hərəkət etməyə vadar edir: ürək xəstəliyindən qorxan adam brokoli əvəzinə tort yeyir, sağlam münasibət istəyən biri ağrılı partnyor seçir. Adətən bunu azadlığın yoxluğu sayırıq; müəllif isə tərsini iddia edir — məhz bilinçaltının şüurlu nəzarətimizdən qaçması determinizmin zəncirini qıran, alternativ imkan yaradan nöqtədir. «Özümüzə bölündüyümüz üçün azadıq.»
Girişin ən yaddaqalan hissəsi ad nümunəsidir. Heç bir uşaq öz adını seçmir; ad valideynlərin və ya başqa böyüklərin uşağa tətbiq etdiyi «şiddət aktı»dır, onunla uşağa bir tale yüklənir. Makqouen haşiyədə anasının ona adını papaqdakı kağızlardan «özünün seçdirdiyini» danışır və bunun da yadlaşmanı aradan qaldırmadığını göstərir — kağızları yenə böyüklər yazmışdı. «Mənim adım Todd-dur» cümləsinin özü danışan ilə ad arasındakı məsafəni ifşa edir.
Birinci fəslin başlanğıcında müəllif subyekt ilə kimlik arasında mərkəzi fərqi qoyur: kimlik iş, ailə, din, siyasi baxış, etnik mənsubiyyət kimi sosial mövqelərdən ibarətdir, subyekt isə bunların heç biri ilə tam üst-üstə düşmür. Bu «uğursuzluq» subyektliyin özüdür. Buradan kimlik siyasətinə və istehlak mədəniyyətinin «satılıq kimliklər» təklifinə tənqidi baxış açılır.
Makqouenin fikirləri həqiqətən təravətlidir və self-help sənayesinin «əsl özünü tap» vədlərinə güclü fəlsəfi cavab verir. Lakin mətn Hegel, Lakan, Sartr, Fanon adları ilə dolu, akademik dildə yazılıb və qeyri-mütəxəssis oxucu üçün yorucu ola bilər. bəzi cümlələr çətinliklə oxunur — çap nəşri tövsiyə olunur.
- Mücərrəd fikirlər gündəlik nümunələrlə (ad qoyma, tort yemək, işdə rəislə mübahisə) izah olunur
- Geniş haşiyələr Hegel, Sartr, Jijek, Rassel ilə dialoq aparır
- Arqument addım-addım, hər fəsildə yeni sahəyə (modernlik, kapitalizm, ictimai məkan) tətbiq olunur
Eyni Hegel–Lakan xəttində, subyektin daxili bölünməsini mərkəzə qoyan əsər — saytımızda icmalı var
Modern cəmiyyətin «normal» və «anormal» kimlikləri necə qurduğunu tənqidi araşdıran mətnlər — saytımızda icmalı var
Birinci fəslin başlanğıcında müəllif subyekt ilə kimlik arasında mərkəzi fərqi qoyur: kimlik iş, ailə, din, siyasi baxış, etnik mənsubiyyət kimi sosial mövqelərdən ibarətdir, subyekt isə bunların heç biri ilə tam üst-üstə düşmür. Bu «uğursuzluq» subyektliyin özüdür.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
