Mezopotamya Uygarlıkları — Sümer, Akat, Asur, Babil
Uyğundur
- Qədim Şərq tarixinə qısa, şəkilli girişlə başlamaq istəyənlərə
- Gilqameş dastanı və Tufan mifinin mənşəyi ilə maraqlananlara
- Məktəb və universitet tələbələrinə ilkin xülasə kimi
- Seriyanın digər «Sivilizasiyalar» kitablarını oxuyanlara
Uyğun deyil
- Akademik dəqiqlik və mənbə göstəricisi gözləyənlərə
- Ardıcıl, bir müəllif səsi ilə yazılmış tarix kitabı istəyənlərə
- Mesopotamiya haqqında artıq əsas bilikləri olanlara — yeni heç nə tapmaya bilərlər
Fəsil Gilqameş dastanını tarixin ilk yazılı dastanı kimi təqdim edir: e.ə. XXVIII əsrdə Uruk şəhərində hökm sürdüyü güman edilən bir kralın ölümsüzlük axtarışı. Kitab dastanın kraldan min il sonra yazıya alındığını, on iki gil lövhənin tapıldığını, amma lövhələrin natamam olduğunu izah edir. Nineviyada Assur kralı Aşşurbanipalın kitabxanasından çıxan lövhələr, Nippur, Sultantəpə və Boğazköy tapıntıları sadalanır. Ən maraqlı detal 2011-ci ildə İraqda qaçaqmalçıdan alınaraq Süleymaniyyə muzeyinə verilən lövhədir: Endryu Corcun sözləri ilə, bu yeni sətirlər Sidr meşəsini səs-küylü quşlar və qışqıran meymunlarla dolu canlı bir yer kimi təsvir edir.
Sonra dastanın süjeti danışılır: xalqına qarşı amansız olan Gilqameşə rəqib kimi yaradılan vəhşi Enkidu, onların döyüşü və dostluğu, eşq ilahəsi İştarın evlilik təklifinin rədd edilməsi, Göy öküzünün öldürülməsi, tanrıların Enkidunu ölümə məhkum etməsi, Gilqameşin ağısı və ölümsüzlük axtarışına çıxması. Tufandan sağ çıxan müdrik Utnapiştim, dənizin dibindən çıxarılan ölümsüzlük otu və onun ilana qaptırılması — dastanın ən kədərli anı — qısa, lakin təsirli şəkildə verilir. Kitab «ölümsüzlük otu» motivini Türk-İslam dünyasındakı Loğman Həkim rəvayəti ilə müqayisə edir.
Fəslin ən dolğun hissəsi «Gilqameş dastanı və Tufan» bölməsidir. 1872-ci ildə Corc Smitin Britaniya muzeyindəki Assur lövhələrində Tufan hekayəsini tapdığını elan etməsi ilə başlayır, sonra dastandan uzun parçalar verilir: tanrı Eanın Şuruppaklı Utnapiştimə evini yıxıb gəmi tikməyi əmr etməsi, gəminin ölçüləri, altı mərtəbəsi, ziftlə suvanması, işçilərə kəsilən qoyun-mal və şərab, ailə və heyvanların gəmiyə mindirilməsi, altı gün yeddi gecə davam edən fırtına və gəminin Nisir dağına oturması. Bu parçalar kitabın ən yaxşı səhifələridir və Tufan mifinin üç böyük dinin müqəddəs kitablarına necə keçdiyini anlamağa kömək edir.
Lakin fəslin zəif tərəfləri diqqətli oxucunun gözündən qaçmayacaq. Eyni fəsildə Enkidunun əvvəlcə göy tanrısı Anu tərəfindən Gilqameşi öldürmək üçün göndərildiyi, bir neçə səhifə sonra isə Uruk qadınlarının duası ilə ilahə Aruru tərəfindən yaradıldığı deyilir — iki fərqli mənbədən yığılmış mətn hiss olunur. Ölümsüzlük otunu bir yerdə Utnapiştimin özünün dənizin dibindən çıxardığı yazılır, halbuki dastanda dalğıc olan Gilqameşdir. Tufanın İştar və Bel tərəfindən başladıldığı iddiası da ənənəvi oxunuşla uyğun gəlmir.
Buna baxmayaraq, fəsil tarixi Gilqameş məsələsinə də toxunur: Şumer kral siyahısında onun Tufandan sonrakı beşinci Uruk kralı kimi 126 il hökm sürdüyünün yazıldığı, bu siyahının III Ur sülaləsi dövründə yazıldığı, Me-Turan lövhəsində Uruk xalqının Fərat çayının yatağını dəyişərək kralı çay yatağında dəfn etdiyinin təsvir olunduğu və 2003-cü ildə tapılan bir tikilinin bu məzar ola biləcəyi iddiası qeyd olunur. Kənar sütunlarda Enkidu və günəş tanrısı Utu-Şamaş haqqında qısa izahlar var.
Ümumilikdə, Gilqameş fəsli kitabın ən maraqlı və oxunaqlı hissəsidir: dastanla ilk dəfə tanış olan oxucuya süjet, tarixi kontekst və Tufan mətni haqqında yaxşı təsəvvür verir. Amma mənbəsiz verilən məlumatlar, fəsil daxilindəki ziddiyyətlər və redaktə səhvləri onu yalnız ilkin məlumat vasitəsi edir. Dastanı oxumaq istəyənlər üçün ən yaxşı addım bu fəsildən sonra dastanın tam tərcüməsinə müraciət etməkdir.
- Xronoloji fəsil quruluşu
- Rəngli illüstrasiyalar və kənar sütunlarda qısa izahlar
- Gilqameş dastanından uzun birbaşa sitatlar
- Kitabın sonunda ədəbiyyat siyahısı və tərcüməçinin mənbələri
Mesopotamiyanın yazıdan əvvəlki dövrünü akademik səviyyədə izah edir — saytımızda icmalı var
Mesopotamiyanı Misir, Yunanıstan və Romanın geniş kontekstində göstərir — saytımızda icmalı var
Mesopotamiya ilə paralel inkişaf edən digər böyük çay sivilizasiyası haqqında — saytımızda icmalı var
Fəsil tarixi Gilqameş məsələsinə də toxunur: Şumer kral siyahısında onun Tufandan sonrakı beşinci Uruk kralı kimi 126 il hökm sürdüyü yazılır, Me-Turan lövhəsində Uruk xalqının Fərat çayının yatağını dəyişərək kralı çay yatağında dəfn etdiyi təsvir olunur və 2003-cü ildə tapılan bir tikilinin bu məzar ola biləcəyi iddiası qeyd olunur.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
