Doktor Shimamura’nın Tilkileri
Uyğundur
- Tarixi romanda ciddi faktdan çox ironiya, yumor və tərcümədə qəribə atmosfer sevənlərə
- Psixiatriya və nevrologiyanın tarixinə, histeriyanın XIX əsrdə necə «tamaşaya» çevrildiyinə maraq duyanlara
- Yaddaşın, xəstəliyin və ailə baxıcılığının qaranlıq, amma incə yumorla yazıldığı kiçik həcmli romanı sevənlərə
Uyğun deyil
- Xətti, sürətli süjet axtaranlara: roman zaman qatları arasında hoppanır və həqiqəti bilərəkdən dumanlı saxlayır
- Real Şimamura Şunişinin tarixi bioqrafiyasını gözləyənlərə: kitab bioqrafiya yox, ona əsaslanan uydurma romandır
- Qadın bədəninin və histeriya tamaşalarının təsvirinə həssas olanlara: bir neçə səhnədə yarımçılpaqlıq və cinsi mənalı təsvirlər var
Kitab üç epiqrafla açılır: 1892-ci ilin Le Temps qəzetində Salpêtrière auditoriyasında Charcotnun nümayişinə gətirilmiş «gənc Yapon»un təsviri, Yasuo Okadanın 1992-ci il məqaləsində «Şimamuranın xəstəliyi nə idi? Araşdırdım, cavab tapa bilmədim» cümləsi və Bretonun histeriya haqqında sətirləri. Bu qısa açılış romanın tonunu müəyyən edir: real tarixi şəxsiyyət haqqında, amma uydurma, istehzalı və parçalanmış biqrafiya.
Əsas hekayə 1922-ci ilin fevralında, Kameokadakı evdə başlayır. Kyoto Tibb Fakültəsinin təqaüdçü nevrologiya professoru Şimamura Şunişi vərəmdən (yaxud adı olmayan başqa xəstəlikdən) əziyyət çəkir, hərarəti qalxır, düşüncələri qarışır. O, uzun illərdir «Veya-Layihəsi» adlandırdığı, yaddaş haqqında heç vaxt yazılmayan böyük əsəri düşünür. Xəstəxana direktoru kimi onu ən çox xatırladan şey divarlarına çəkdirdiyi qalın döşəklərdir; indi eyni döşəklərdən öz otağına iki divar hördürüb, ailəsini özündən ayırmaq istəyir.
Dörd qadın onu gözləyir: arvadı Saçiko, anası Hanako, qayınanası Yukiko və xəstəxanadan gətirdiyi, adı Anna ya Luise olan xidmətçi qız. Hanako ilə Yukiko səsləri bir-birinə o qədər oxşayıb ki, Şimamura kimin pıçıldadığını fərqləndirə bilmir; Saçiko isə «prizmatik, kristallaşmış» bir kölgədir. Skopolamin iynəsi onu yatıraraq yeddi yaşına qaytarır; atasının xəttatlığını, anasının qulaq təmizləməsini xatırlayır. Bu epizodlarda yumor quru, lakin yazıçı qəhrəmanı lağa qoymur, xəstə yaşlı adamın yalqızlığını nəzərə çarpdırır.
Flashback 1891-ci ilə, gənc Şimamuranın Şimane vilayətinə göndərilməsinə aiddir: professor Sakaki ona «tülkü tutması» epidemiyasını tədqiq etməyi tapşırır, ona on beş-on altı yaşlı, çox danışan tələbə kömək edir. Səfər iki həftə piyada, dəmir arabalarla keçir; ancaq nə bir nevroloji əlamət, nə dəqiq diaqnoz tapılır, yalnız vərəm, qrip və başqa xəstəliklər çıxır. Qəhrəmanın xəstələri «tülkü» yazıb göndərmək fikri professorun zarafatının mənasını açır. Yazıçı «kap» adlanan insanların tülkü barınağı kimi satılmasını təfərrüatla və ikrahla verir.
Üslub quru, ironik və yaddaş oyunlarla zəngindir: Şimamura yaşlı halda almanca düşünür, adı yadında qalmayan tələbəni, Yapon sözlərini və Avropa xatirələrini qarışdırır. Qeydlər folklor anlayışlarını izah edir (kitsunetsuki). Zəif tərəfi odur ki, hadisələr zaman qatları arasında tez-tez sıçrayır və oxucuya heç nə izah olunmur; yüngül oxu axtaranlar yorula bilər.
- Ton quru və ironikdir: qəhrəmanın nevroloq kimi dəqiqliyi ilə gülünc vəziyyətlər ardıcıl toqquşur
- Üç zaman qatı (1891, 1892–1894, 1922–1923) kəsik-kəsik gəlir; yaddaşın aldadıcı olması forma kimi də işləyir
- Epiqraflar və qeydlər (Le Temps, Okada, Breton, Griesinger) uydurma ilə real tarixi qarışdıraraq mövzuya ironik məsafə qoyur
- Dil yüngül, ölçülü və qısa cümlələrlə yazılıb; mübaliğə və parodiya (kap, tülkü ruhu, Veya Layihəsi) dərin hissləri gizlədir
Eyni müəllifin real tarixi şəxsləri uydurma romana çevirdiyi başqa əsəri
Öz rəvayətçisini ələ salan yumorlu yapon klassiki
Salpêtrière və Charcot dövründə histeriya tamaşalarına nəzər salan tarixi kitab
Şimamura iki həftə Şimanenin cəhənnəm istisində gəzir, hər yerdə tülkü «rəngi» görür, amma heç bir qadında nevroloji əlamət tapmır. Dörd vərəm, bir meninqit, üç adi qrip və müxtəlif iflic hadisəsindən sonra özünə yazığı gəlir və səbəbsiz yerə bir nəfərə «Aziz Vitus xəstəliyi», birinə isə «hamiləlik psixozu» diaqnozu qoyur. Tələbə xəstələrlə qucaqlaşıb onların əlinə tükürür, Şimamura da bunun mənasını soruşmaq istəmir.
1922-ci ildə isə o, skopolamindən sonra yuxuya gedir, bir söz təkrarlayır — «Fuchsgeist» («tülkü ruhu»), onu Vyana ləhcəsi ilə deyir. Bu söz həm tülkü tutması mövzusunun, həm də yaddaşın başlanğıcıdır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
