Olumsuzun Patolojileri: Hınç, Vicdan Azabı, Melankoli
Uyğundur
- Hegel, Spinoza və Nietzsche fəlsəfələrinin qarşılaşdırılmasıyla maraqlanan oxuculara
- Ressentiment (kin), vicdan əzabı və melanxoliya kimi "mənfi" affektlərin fəlsəfi təhlilini axtaranlara
- Sıx, terminoloji ilə zəngin akademik fəlsəfə mətnlərini oxumağa hazır olan ciddi oxuculara
- Deleuze-üslublu genealogiya və Canguilhemin "normal/patoloji" ayrımından təsirlənmiş müasir fransız fəlsəfəsinə maraq göstərənlərə
Uyğun deyil
- Fəlsəfəyə giriş səviyyəsində, populyar-elmi üslubda yazılmış kitab axtaranlara — bu, ixtisaslaşmış akademik bir mətndir
- Praktik özünüinkişaf məsləhətləri gözləyənlərə — kitab nəzəri tənqiddir, addım-addım "necə etməli" formatı deyil
- Hegel fəlsəfəsinə qarşı qərəzsiz, tarazlaşdırılmış bir təqdimat axtaranlara — müəllif açıq şəkildə Nietzsche/Spinoza tərəfindən mövqe tutur
Kitab iki epiqrafla açılır — Jean Hyppolitedən ("Mənfiləmənin görünən izi heyvanda xəstəlikdir...") və D.H. Lawrencedən ("Arxada qoyduğunu sandığın şeylərə çırpılıb yuvarlandığını bir gün anlayacaqsan") — bu ikisi kitabın əsas gərginliyini əvvəlcədən elan edir: mənfiləmə (olumsuzlama) unudulmur, bədəndə/mədəniyyətdə iz buraxır.
Əsas tezis budur: bədən doğuşdan (təbiətinə görə) xəstə deyil, amma hələ doğulmamışdan xəstə EDİLİB. Müəllif xəstəliyi "bədənin tarixi a priorisi" kimi görməyi təklif edir — yəni xəstəlik bizi əhatə edən mədəniyyətin nəticəsidir, bədənin əbədi mahiyyəti deyil. Bu ayrım kitabın bütün sonrakı arqumentinin təməlidir.
Özcan burada iki "çıxış yolunu" rədd edir: nə xəstəliyi insanın (danışan, düşünən heyvanın) mahiyyəti elan etmək ("insan xəstə heyvandır"), nə də sağalmaq üçün xəstəliyi dərinləşdirməyi, onun dəyərlərini sağlam həyatın yerinə qoymağı təklif edən mövqe. Bunun əvəzinə, Spinoza və Nietzsche kimi "olumlama" (affirmasiya) mütəfəkkirlərinin bu hesablı bədbinliyə qarşı bir müqavimət nöqtəsi qurduğunu iddia edir.
Kitabın əsas rəqibi kimi Hegel seçilir — amma müəllif açıq şəkildə bildirir ki, "Hegeli şərəfləndirmək" niyyətində deyil: Hegel yalnız mənfiləməni patoloji xarakteriylə göstərməyə imkan verdiyi qədər maraqlıdır. Kitabın strukturu (Girişdən sonra 4 fəsil: Hegelin Spinoza oxunuşundan başlayaraq, mənfiləmənin epistemoloji/ontoloji/praktik "vədlərinə", sonra "mənfiliyin patologiyalarına" və nəhayət mənfiliyin tipologiyasına — züppə, kölə/əxlaqlı inqilabçı, melanxolik romantik) bu tənqidi addım-addım qurur.
Metodoloji cəhətdən kitab nə saf genealogiya (Nietzsche/Foucault mənasında), nə də dialektik metodu qəbul edən bir əsərdir — əksinə, ziddiyyətlər üzərindən irəliləyən dialektikanın özünü, qarşıdurmanı hərəkət tərzi kimi istehsal edən mənfiləmənin "ağıllı forması" olduğu üçün tənqid edir. Georges Canguilhemin "Normal və Patoloji" əsərinə istinad edərək, xəstəliyin yalnız tarixi-mədəni fenomen kimi görüldükdə həyat üçün mənalı olduğunu vurğulayır.
Fəsil, Nietzschenin "Ecce Homo"sundan bir sitatla bağlanır — tənqidin heç vaxt kin (hınc) motivasiyasıyla işləmədiyini, problemi şəxsiləşdirmədiyini bildirən sətirlər ("Mən heç vaxt şəxslərə hücum etmirəm; şəxsləri yalnız böyüdücü şüşə kimi istifadə edirəm"). Bu, kitabın öz tənqidi mövqeyini necə qurduğunu izah edən açar sitatdır — Hegelə qarşı yönəlmiş kəskin tənqid şəxsi deyil, konseptualdır.
- Sıx, terminoloji ağırlıqlı akademik fəlsəfə üslubu — Hegel, Spinoza, Nietzsche, Deleuze, Canguilhem, Hyppolite kimi mənbələrə davamlı istinad
- Struktur klassik fəlsəfi monoqrafiya formasını izləyir: Giriş + 4 tematik fəsil, geniş qeydlər/istinad aparatı ilə
- Müəllifin öz mövqeyi (Spinoza/Nietzsche-üslublu "olumlama" etikası) açıq şəkildə bəyan edilir — neytral icmal deyil, arqumentativ tezis
- Epiqraflar (Hyppolite, Lawrence, Nietzsche) hər bölmənin tonunu əvvəlcədən müəyyənləşdirən ədəbi/fəlsəfi açılış vasitəsi kimi işlədilir
Kitabın birbaşa istinad etdiyi, xəstəlik anlayışının tarixi-fəlsəfi təhlilinə həsr olunmuş klassik əsər
Kitabın tənqid obyekti olan əsl mənbə mətn — Hegelin mənfiləmə sistemi birbaşa buradan işlənir
Birinci fəsildə Özcan Hegelin Spinoza oxunuşunu (Töz, Sıfatlar, Kiplər anlayışlarının necə "işığın qaranlığa çevrilməsi" məntiqiylə yenidən qurulduğunu) təhlil edir, İkinci fəsildə mənfiləmənin epistemoloji, ontoloji və praktik "vədlərini" (bilik, nizam, tarix/dövlət) araşdırır, Antigonenin faciəsini "mənfiliyin estetikləşdirilməsi" nümunəsi kimi oxuyur.
Üçüncü fəsil "mənfiliyin patologiyalarına" (nərsisizm, istehlak, daxili "bədbin şüur") keçir, Dördüncü fəsil isə kitabın öz tipologiyasını — züppə, kölə/əxlaqlı inqilabçı, melanxolik romantik — təqdim edərək "Mütləq problemi" ilə və "Səth və Dərinlik" adlı yekun bölməsi ilə bitir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
