Söz Dinlemeyen Anneler
Uyğundur
- Uşaqla ünsiyyətdə bağırmaq və cəza vərdişindən qurtulmaq istəyən valideynlərə
- Qısa, müstəqil yazılardan ibarət, hər gün bir az oxunan kitab sevənlərə
- Mühacirətdə uşaq böyüdən ailələrə — «Avropada uşaq böyütmək» kimi bölmələr xüsusən onlar üçündür
Uyğun deyil
- Elmi əsaslı, mənbələri dəqiq göstərilmiş valideyn bələdçisi axtaranlara
- İşləyən valideynləri və uşaq bağçasını mühakimə edən tona həssas olanlara
- Sistemli, mövzular üzrə ardıcıl qurulmuş kitab gözləyənlərə
Kitaba adını verən yazı yaxşı bir hekayə ilə başlayır: nəşriyyatçısı restoranda iki yaşlı uşağının əlindəki butulkanı yerə tökməsinə əsəbiləşən və «bu uşaq heç söz eşitmir» deyən bir ananı görüb. Müəllifin sualı sadə və təsirlidir: söz eşitməyən iki yaşlı körpədirmi, yoxsa onun anası? «Biz analar üçün ən asan çıxış yolu günahı söz eşitməyən övladlarımıza atmaqdır» cümləsi kitabın bütün fəlsəfəsini ümumiləşdirir. Yazıda Mövlanaya aid edilən «nə deyirsinizsə deyin, dediyiniz yalnız qarşı tərəfin anladığı qədərdir» fikri və bir-birimizi yanlış anlamağın doqquz səbəbi də qısa şəkildə izah olunur.
Bağırmaqla bağlı iki yazı kitabın ən faydalı hissəsidir. Müəllif bağırmağı «acizliyimizin ən asan göstəricisi», uşağa gücümüzü göstərmək üçün ən sadə, amma təsirsiz silah adlandırır: bağırılan uşaq sonda davranışından əl çəkmir, amma zamanla özünə inamı sarsılır, müdafiə refleksi inkişaf edir və hətta valideynə qarşı nifrət yarana bilər. Eyni zamanda o, valideynləri də anlayır: yorğun, dolanışıq çətinliyi yaşayan ana-ata robot deyil, bağıra bilər, amma bunu fərq edib üzr istəmək böyük fəzilətdir. Hind müdrikinin «əsəbiləşən insanların qəlbləri bir-birindən uzaqlaşır, ona görə bağırırlar» hekayəsi fikri yaddaqalan edir.
«Mən dili» yazısında «sən dili» ilə «mən dili» arasındakı fərq konkret nümunələrlə göstərilir: «Sən nə qədər kobudsan, həmişə sözümü kəsirsən» əvəzinə «Sənə nəsə danışanda sonunu gətirə bilməyəndə çox narahat oluram». Uşağın göz səviyyəsinə enmək, yumşaq tonla danışmaq, acizliyini etiraf edib uşaqdan kömək istəmək kimi tövsiyələr sadə və tətbiq ediləndir. Lakin eyni yazıda məşhur «ünsiyyətin 55 faizi bədən dili, 38 faizi səs tonu, cəmi 7 faizi sözlərdir» rəqəmləri ümumi həqiqət kimi verilir — halbuki bu nəticə yalnız hisslər və münasibət haqqında məhdud laboratoriya təcrübələrinə aiddir və bütün ünsiyyətə şamil edilə bilməz.
«Əti sənin, sümüyü mənim» yazısı həm kitabın ən güclü, həm də ən zəif tərəfini göstərir. Güclü tərəf: müəllif «müəllimin vurduğu yerdə gül bitər» mədəniyyətinə açıq şəkildə qarşı çıxır; Almaniyada bir türk atasının uşağını müəllimə «Fleisch dir, Knochen mir» deyə təhvil verməsi və müəllimin «mən adamyeyən deyiləm» cavabı həm gülməli, həm də düşündürücüdür, döymə, təhqir və hədənin heç bir faydası olmadığı qəti deyilir. Zəif tərəf: elə həmin yazıda xoş sözlər deyilən suyun gözəl kristallar, söyüş eşidən suyun isə çirkin formalar əmələ gətirdiyi «təcrübə» sübut kimi göstərilir — bu, elmi ictimaiyyət tərəfindən təsdiqlənməmiş, psevdoelmi hesab olunan bir iddiadır.
Digər yazılarda da oxşar qarışıqlıq var. «Avropada uşaq böyütmək» yazısında ana dilinin əhəmiyyəti haqqında düşüncələr maraqlıdır, amma «üç yaşına qədər başqa dil öyrədilməməlidir» tövsiyəsi müəllifin şəxsi təcrübəsi kimi verilir və iki dilli böyümə haqqında müasir tədqiqatlarla tam üst-üstə düşmür. «Məni mükafatla cəzalandırma» yazısında isə bahalı oyuncaqlarla vaxt əskikliyini ödəməyə çalışmağın mənasızlığı haqlı olaraq tənqid edilir, lakin bağça müəllimlərinin «pulunu yalnız oyun oynamaq üçün alıb uşaqlarımızın ən məhsuldar çağlarını bizdən aldığı» kimi ümumiləşdirmələr ədalətsiz görünür.
Nəticədə kitab səmimi bir ananın və məsləhətçinin təcrübəsindən doğan, ürəkdən yazılmış yazılar toplusudur: bağırmağın, döyməyin və təhqirin zərəri, uşağı dinləmək və «mən dili» haqqında fikirləri hər valideynə faydalıdır. Lakin kitab elmi bələdçi deyil — bəzi «araşdırmalar» mənbəsiz və ya psevdoelmidir, işləyən valideynlərə münasibətdə ton mühakiməçidir. Onu gündəlik düşüncə üçün qısa yazılar kimi oxumaq, konkret tərbiyə qərarlarında isə daha etibarlı mənbələrə müraciət etmək lazımdır.
- Doxsana yaxın qısa, müstəqil yazı
- Hekayələr, məsəllər və müəllifin məsləhətçi təcrübəsindən nümunələr
- Bəzi yazılarda alman və türk ədəbiyyatına istinadlar
Eyni müəllifin gənclərə ünvanladığı dini nəsihət kitabı — saytımızda icmalı var
Valideyn–uşaq ünsiyyətinin çətin bir mövzusuna uşaq psixiatrının elmi yanaşması — saytımızda icmalı var
Valideynlər üçün yeniyetməlik dövrünə dair praktik bələdçi — saytımızda icmalı var
«Əti sənin, sümüyü mənim» yazısında müəllif «müəllimin vurduğu yerdə gül bitər» mədəniyyətinə açıq şəkildə qarşı çıxır; Almaniyada bir türk atasının uşağını müəllimə «Fleisch dir, Knochen mir» deyə təhvil verməsi və müəllimin «mən adamyeyən deyiləm» cavabı həm gülməli, həm də düşündürücüdür. Yazı döymə, təhqir və hədənin zərərini göstərir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
