İkna

Roman Austenin ən yaxşı açılışlarından biri ilə başlayır: Ser Walter Elliot darıxanda yalnız bir kitab oxuyur — İngiltərə baronetlərinin siyahısını, özü də həmişə öz ailəsinin səhifəsini. Bu bir cümlə ilə qəhrəmanın bütün xarakteri ortaya çıxır: lovğalıq, boşluq və keçmişə bağlılıq. Austen sonra ailəni bir-bir təqdim edir: atasına bənzəyən, 29 yaşında evlənmədiyindən narahat olan Elizabet, varlı Musqrov ailəsinə gəlin gedib daim xəstəlikdən şikayət edən Mari və «ağıllı, şirin, amma atasının da, bacısının da gözündə heç bir əhəmiyyəti olmayan» Anne.

İlk fəsillərin satirası çox incədir. Ser Walter borclarını ödəmək üçün qənaət etməkdənsə evini kirayə verməyi seçir, amma «elan vermək» sözünü eşitmək belə istəmir. Dəniz zabitlərinə nifrətini də açıq deyir: donanma «nəsli məlum olmayan adamlara» şərəf qazandırır və dənizçini vaxtından əvvəl qocaldır. Missis Kleyin buna verdiyi cavab — vəkillər, həkimlər, hətta keşişlər də öz işlərində yorulur — ironik bir əks-zərbədir. Admiral Kroftun Kellinçi kirayələməsi isə yeni zəngin dəniz zabitləri ilə köhnə torpaq aristokratiyası arasındakı dəyişikliyi gözəl göstərir.

Dördüncü fəsil romanın mərkəzi faciəsini açır. 1806-cı ildə on doqquz yaşlı Anne ilə gənc, ağıllı və cəsarətli Frederik Ventvort bir-birinə dərin aşiq olublar, amma kapitanın nə ailəsi, nə də sərvəti var. Ledi Rassel bu nişanı «gələcəyi qeyri-müəyyən adamla həyatını atmaq» kimi görür və Anneyi onu pozmağa razı salır. Austen burada tərəfləri mühakimə etmir: Ledi Rassel yaxşı niyyətli, amma titul və mövqe qərəzləri ilə «azca kor olmuş» bir qadındır. Səkkiz il sonra 27 yaşlı Anne isə gəncliyində ehtiyatlılığa, yaşlandıqca romantikaya meyl etməyi öyrəndiyini düşünür.

Apperkros fəsilləri Austenin komediya ustalığını göstərir. Mari ilə qayınanası bir-birindən Anneyə gizlicə şikayət edir: biri nəvələri korladığına, digəri gəlinin uşaq tərbiyəsinə görə. Hər ailə Anneyə öz dərdini danışır, Anne isə hamını səbirlə dinləyir. Musqrovların təzə dəbli qızları Henrietta və Luiza, onların arfa və piyano ilə doldurulmuş köhnə salonu — divardakı portretlərin «təəccüblə baxması» kimi detallar — Austen nəsrinin ən gözəl anlarıdır.

Ventvort gələndən sonra roman daha da gərginləşir. Anne ilə onun ilk görüşü bir neçə saniyə çəkir və Annenin daxilində «Bitdi! Ən pisi bitdi!» deyə təkrarlanır. Sonra Mari laqeyd şəkildə kapitanın sözlərini çatdırır: «O qədər dəyişib ki, onu tanımadım». Bu cümlə Annenin içində «səssiz, dərin bir alçalma» kimi əks-səda verir. Austen bu emosional anları heç vaxt şişirtmir — bütün dram baxışlarda, yarımçıq cümlələrdə və nəzakətin soyuqluğunda gizlənir.

Bu nəşr haqqında ayrıca qeyd: Tutku Yayınevi kitabı «İkna» əvəzinə satış məqsədi ilə «Aşk; Her Şeye Rağmen» adı ilə çıxarıb, arxa qapaqda isə Ventvort «sadə ailədən gələn yaraşıqlı gənc» kimi təqdim olunur. Tərcümədə uzun, dolaşıq cümlələr və bəzi qeyri-dəqiqliklər var. Roman haqqında qiymətimiz yüksəkdir, amma ilk dəfə oxuyanlara daha etibarlı bir «İkna» tərcüməsi tövsiyə edirik.

• Austenin ən incə ironiyası (Ser Walter və baronetlər kitabı)
• Səssiz, daxili dram — hisslər baxış və nəzakət arxasında
• Yeni zəngin dənizçilər ilə köhnə aristokratiya arasında sosial müşahidə