Maliyyəçi
Uyğundur
- Amerika ədəbi naturalizminə və XIX əsr "qapitalist baronları" dövrünə maraq göstərənlərə
- Əxlaqi cəhətdən mürəkkəb, hakimiyyət/pul həvəsi ilə hərəkət edən qəhrəmanların xarakter təhlilini sevənlərə
- Tramvay maqnatı Çarlz Yerksin real tarixinə maraqlananlara
- Balzak/Zola tərzi sıx, sosial-analitik nəsri sevən oxuculara
Uyğun deyil
- Sürətli süjet axtaran oxuculara — Dreiserin tempi bilərəkdən yavaş və çox təsvirlidir
- Aydın "qəhrəman"lı, əxlaqi cəhətdən sadə hekayə istəyənlərə
- XIX əsr Amerika bank sisteminə bələd olmayıb, maliyyə detallarının ilk başda ağır gələ biləcəyini düşünənlərə
Dreiser Frank Alqernon Kauperwudu 1830-cu illər Filadelfiyasında — telefon, teleqraf, hətta poçt markası olmayan bir dünyada — təqdim edir. Atası Henri Vörtinqton Kauperwud ehtiyatlı, orta səviyyəli uğur qazanmış bank məmurudur; ailə mülayim, rahat bir həyat sürür.
Gənc Frank kitablara deyil, dünyanın necə işlədiyinə maraqlıdır — iqtisadiyyat və müşahidəyə həvəsli, təbii lider xarakterli bir uşaqdır. Bu maraq onu hər gün atasının bankına gedən yolda gördüyü balıq bazarındakı bir akvariuma çəkir.
Akvariumda bir xərçəng və tələyə düşmüş bir skvid var. Frank günlərlə izləyir: xərçəng yem almadığı üçün skvidi "haqlı ov"u kimi tədricən parçalayır, nəhayət tamamilə yeyir. Bu səhnə Frankda dərin təsir buraxır — "həyat necə təşkil olunub?" sualına öz cavabını tapır: canlılar bir-birini yeyir, güclü zəifi haqlayır.
Uşaq zehni bu qanunu dərhal insan cəmiyyətinə köçürür — quldarlıq, müharibələr, "adamlar adamları öldürür" düşüncəsinə. Atası bu müşahidəyə laqeyd yanaşır, anası isə sadəcə "get əllərini yu" deyir — heç kim uşağın çıxardığı nəticənin ağırlığını anlamır.
Dreiser bu səhnəni təsadüfi bir uşaqlıq xatirəsi kimi deyil, bütün romanın (və Kauperwudun sonrakı amansız maliyyə karyerasının) fəlsəfi tezisi kimi qurur — güclünün zəifi udması təbiətin qanunudursa, insan da bu qanundan azad deyil.
İkinci fəsil Kauperwudların Buttonwood Küçəsindəki rahat, kiçik-burjua həyatını təsvir edir — atasının vəziyyətinin tədricən yaxşılaşması, ailənin nüfuzlu bank dairələri ilə tanışlığı. Bu, Frankın gələcək amansız yüksəlişinin sakit, adi başlanğıc nöqtəsidir.
- Dreiserin naturalist üslubu — sıx, demək olar sənədli dəqiqliklə 1830-cu illər Filadelfiyasının şəhər toxumasını və bank dünyasını təsvir edir
- Müəllif əxlaqi mühakimədən çəkinir — hadisələr özləri danışır, oxucu qərar verir
- Akvarium səhnəsi Amerika realizmində simvolik/alleqorik səhnə qurmanın erkən, məşhur nümunəsidir
- Real tarixi şəxsiyyətə (Çarlz Yerks) əsaslanan, amma bədii sərbəstliklə yazılmış "faction" (fakt+fiksiya) yanaşması
Eyni müəllifin digər böyük naturalist əsəri, fərqli sosial amansızlıq mövzusu ilə
Amerika arzusu, pul və hakimiyyət həvəsinin əxlaqi qiyməti mövzusunda paralel
XIX əsr Amerika biznes dünyasının əxlaqi dilemmalarını təsvir edən digər klassik
Qısa cavab: Kauperwud şəhər xəzinəsindən 60 min dollarlıq çekə görə məhkəmədə günahkar bilinir və dörd il üç ay həbs cəzası alır. 13 aydan sonra əfv olunub azad edilir, 1873-cü il maliyyə çöküşündə yenidən milyonçuya çevrilir və Aileen ilə Çikaqoya köçür.
Məhkəmədə ittiham dörd bənddən ibarətdir (oğurluq, mənimsəmə və onların çekə görə variantları). Stener ifadəsində deyir ki, Kauperwud ondan əlavə 300 min dollar tələb edib, vermədiyi halda ikisinin də məhv olacağını bildirib. Vəkil Steger isə Kauperwudu siyasətçilərin günah keçisi kimi təqdim edir. Kauperwud özü də ifadə verir. Münsiflər gecə yarısından sonra bütün bəndlər üzrə «günahkardır» qərarı çıxarır və Kauperwud bir neçə gün ərzində şerif Jaspersin icarəyə verdiyi otaqda, rayon həbsxanasında qalır.
Bu arada Batlerin qızı Aileen atasına məktub qoyub evdən çıxır; Batler Kauperwudun yanına gəlir, Kauperwud Aileeni gətirib atasına qaytarır. Onların əlaqəsi barədə şayiə şəhərə yayılır. Ştat Ali Məhkəməsi 1872-ci il fevralın 11-də yeni mühakimə tələbini 3-ə 2 səslə rədd edir, iki hakim (Marvin və Rafalsky) fərqli rəy yazır. Hakim Payderson Kauperwuda dörd il üç ay həbs və 5000 dollar cərimə verir; Stenerə dörd il doqquz ay verilir.
Kauperwud Şərq Penitensiarisində 3633 nömrəli məhbus olur və kameraya baş örtüyü ilə aparılır. Nəzarətçi Desmas ona kreslo hörməyi tapşırır; nəzarətçi Bonhag pula görə güzəştlər edir və Aileen kamerada ona gəlir. Kauperwud onun qucağında ağlayır. Dörd ay sonra arvadı Lilliana boşanmaq istədiyini deyir, Lillian isə imtina edir.
Altı ay sonra Batler kabinetində kresloda oturarkən ölür. 1873-cü il martın əvvəlində qubernator Stenerlə birlikdə Kauperwudu da əfv edir və Kauperwud cəmi 13 ay çəkib çıxır. 1873-cü il sentyabrın 18-də Jay Cooke bankı bağlanır, başlayan çöküşdə Kauperwud Wingate & Co vasitəsilə səhmləri satıb bir neçə gün ərzində yenidən milyonçu olur. Üç ay sonra Çikaqoya gedir; iki il sonra Lillian ilə sakit boşanma baş verir, Aileen isə anasına Kauperwudla evlənmək istədiyini deyib onunla birlikdə Filadelfiyanı tərk edir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
