Anlamsızlık Hissi — Psikoterapi ve Felsefeye Bir Meydan Okuma

Batthyanyinin geniş giriş esesi Franklın düşüncəsinin necə formalaşdığını göstərir: 21 yaşlı tibb tələbəsinin 1926-cı ildə ilk dəfə «loqoterapiya» terminini işlətməsi, Freyddən uzaqlaşıb Adlerə yaxınlaşması, 1927-də «qeyri-ortodoks baxışlarına» görə Adlerin cəmiyyətindən çıxarılması. Vyanada gənclər üçün məsləhət mərkəzləri quran Frankl, qiymət vərəqələrinin paylandığı günlərdə tələbə intiharlarının artdığını görür və xüsusi kampaniya təşkil edir — nəzəriyyə birbaşa klinik təcrübədən doğur.

Esenin ən təsirli hissəsi müharibə illəridir: Frankl 1942-də ailəsi ilə birlikdə Terezienştadta sürgün olunur, getto daxilində intihar riski daşıyan insanları axtarıb tapan könüllü qrupa qoşulur. Dörd düşərgədən sağ çıxır, lakin atasını, anasını, qardaşını və həyat yoldaşını itirir. Batthyany onun məşhur fikrini xatırladır: «İnsan qaz kameralarını icad edən, amma həm də o kameralara dodaqlarında dua ilə girən varlıqdır.»

Franklın öz mətni «Mənasızlıq hissi» məqaləsi ilə başlayır: Vyanada 500 gənc arasında aparılan sorğuya görə, bu hissi yaşayanların sayı iki ildə 30%-dən 80%-ə qalxıb; ekzistensial boşluq kapitalist və kommunist ölkələr arasındakı sərhədləri «vizasız» keçir. Səbəb aydındır: heyvandan fərqli olaraq insana instinktlər, keçmişdən fərqli olaraq isə ənənələr nə etməli olduğunu demir. Nəticədə insan ya başqalarının etdiyini edir (konformizm), ya da başqalarının ona dediyini (totalitarizm).

Frankl «özünü həyata keçirmə» ideyasını tənqid edir: insan özünü yalnız özündən kənardakı bir mənaya — bir işə, bir insana — yönələrək gerçəkləşdirə bilər, özünüaşma varlığın mahiyyətidir. Cinsəllikdə «uğur»a qoyulan kütləvi vurğunun qorxu və nevroz doğurduğunu, «seks inflyasiyası»nın dəyərsizləşmə ilə nəticələndiyini deyir. Mənanı tapmağın orqanı vicdandır — amma vicdan da yanıla bilər; buna görə məna heç kimə «verilə» bilməz, hər kəs onu özü tapmalıdır.

İkinci məqalə terapevtin roluna keçir: məna axtarışı patoloji deyil, insanlığın ən açıq əlamətidir; onu xəstəlik kimi yozmaq xəstəni ruhi mübarizəsinin bəhrəsindən məhrum edir. Frankl «psixologizm», «patologizm» və «noologizm» kimi reduksionizm formalarını ayırır, 1941-də Gestaponun onu sorğuya çağırıb, əslində, «bir dostunun» adı altında öz fobiyası üçün terapiya aldığı ironik hekayəni danışır.

Ən təsirli səhnə Auşvitsdə həyat yoldaşını və altı uşağını itirmiş bir ravvinlə söhbətdir: ikinci həyat yoldaşının sonsuz çıxması onu ümidsizliyə salıb. Frankl onun ən dərin qorxusunu tapır və əzabına yeni bir baxış bucağı açır — ravvin illərdən sonra ilk dəfə rahatlayır. Bu epizod kitabın əsas tezisini canlı şəkildə göstərir: qaçılmaz əzab doğru münasibətlə nailiyyətə çevrilə bilər və həyat son nəfəsə qədər mənasını itirmir.

• Məqalələr müxtəlif illərə aiddir, buna görə bəzi fikirlər təkrarlanır
• Nəzəri mətnlər qısa klinik hekayələrlə canlandırılır
• Batthyanyinin girişi kitabı kontekstləşdirir və Franklı ilk dəfə oxuyan üçün faydalı yol xəritəsidir
• Türk tərcüməsi terminologiya baxımından ağırdır, bəzi cümlələr iki dəfə oxunmağı tələb edir