Öğrenilmiş İyimserlik
Uyğundur
- Uğursuzluqdan sonra özünü qəribə dərəcədə uzun müddət pis hiss edənlərə və buna səbəb olan düşüncə vərdişini anlamaq istəyənlərə
- Özünə sual verib test edərək, sonra jurnal vasitəsilə fikirlərini müşahidə etməyi sevənlərə
- Müsbət psixologiyanın elmi kökləri və bilişsel davranış terapiyası ilə maraqlananlara
Uyğun deyil
- Ağır depressiya yaşayıb tək kitabla müalicə axtaranlara: kitab dərman və peşəkar müalicəni əvəz etmir
- Qısa, motivasiya şüarları kimi bir oxu axtaranlara: kitab uzundur, testlər və tədqiqat təsvirləri tələb edir
- Psixoanalizə qarşı tarazlı mövqe axtaranlara: müəllifin ilk fəsildəki tonu çox sərtdir
Fəsil bir səhnə ilə açılır: ata yeni doğulmuş qızına baxır, körpə zilin səsinə cavab vermir. Ata dərhal «körpə karıdır» düşünür, bütün həftə sonunu bununla keçirir; ana isə uşaq həkiminə zəng edəcəyini deyib sakit qalır. Həkimin testləri qızı sağlam göstərir, ata isə yalnız bir həftə sonra, körpə yük maşınının səsindən diksinəndə sakitləşir. Seligman əlavə edir: bu ata hər pis hadisədə ən pisini düşünür, depressiyaya meyllidir, səhhəti pisdir; ana isə pis hadisələri keçici və aşılabilən görür, səhhəti mükəmməldir.
Müəllif iyirmi beş ildir nikbin və bədbinləri araşdırır. Bədbinin əsas xüsusiyyəti pis hadisələrin uzun sürəcəyinə, hər şeyi pozacağına və öz günahı olduğuna inanmasıdır; nikbin isə eyni zərbəni əksinə izah edir: keçicidir, bu hadisə ilə məhduddur, səbəb şərait və ya başqalarıdır. Yüzlərlə tədqiqat bədbinlərin tez təslim olduğunu və tez-tez kədərləndiyini, nikbinlərin isə məktəbdə, işdə və idmanda daha uğurlu olduğunu, səhhətlərinin də yaxşı olduğunu göstərir. Seligman vurğulayır: bədbinlikdən qaçmaq «mahnı fitləməklə» deyil, yeni bilik bacarıqları öyrənməklə mümkündür.
Bədbinliyin nüvəsində çarəsizlik durur: etdiyiniz seçimin sizə olanlara təsir etmədiyi vəziyyət. Misal: səhifəyə baxmaq üçün sizə min dollar vəd etsəm, bunu edərsiniz; göz bəbəyinizi kiçiltmək üçün vəd etsəm, seçsəniz də, bunun təsiri yoxdur. Həyat tam çarəsizliklə başlayır və uşaq böyüdükcə şəxsi nəzarət artır. Həyatın böyük hissəsi nəzarətimizdən kənardadır, amma «sahibsiz sahə» var: düşüncə tərzimiz bu sahədə nəzarəti artıra da bilər, azalda da. Seligman vurğulayır: «bədbin proqnozlar özünü doğruldur».
Müəllif Elizabeth hekayəsini danışır: Oksfordda oxumaq üçün təqaüd qazanmış tələbə şifahi imtahandan üç gün əvvəl məsləhətçisi tərəfindən plagiatlıqda ittiham olunur, halbuki həmin fikirlər məsləhətçinin öz söhbətindən götürülüb. Elizabeth özünü müdafiə etmək əvəzinə «hər şey mənim günahımdır» deyə çökür, komissiyada susur və uğursuz olur; sonra on il satıcı işləyir. Müəllifin fikrincə, «Haqqım yeyildi» deyə düşünsəydi, vəziyyət fərqli olardı. Psixologiyada düşüncə tərzinin seçilə biləcəyi 1960-cı illərdən etibarən qəbul olunur; müəllif bunu depressiya «epidemiyası», psixoanalitik izah və onun tənqidi ilə bağlayır.
- Fəsil canlı bir hekayə ilə açılır (ata, ana və körpə), nəzəriyyə isə sonra gəlir
- Mücərrəd anlayışlar («çarəsizlik», «sahibsiz sahə») gündəlik misallarla izah olunur
- Elizabeth hekayəsi nəzəriyyəni real insan taleyi ilə konkretləşdirir
- Müəllif tarixi arxa planı (davranışçılıqdan koqnitiv psixologiyaya keçid) qısa göstərir
Müəllifin sonrakı kitabı, müsbət psixologiyanın ümumi çərçivəsi və xarakter güclərinin işlənməsi
Bilişsel davranış terapiyası əsasında depressiyaya qarşı özünə kömək kitabı
Çətinliklər qarşısında məna və ümid haqqında klassik kitab
Oxunan hissənin sonunda Seligman depressiyanın psixoanalitik izahını sərt tənqid edir: Freudun fikri çox az müşahidə və sərbəst təxəyyülə əsaslanır, yüz minlərlə seansa baxmayaraq psixoanalitik terapiyanın depressiyada işlədiyi göstərilməyib və yanaşma günahı qurbanın üstünə atır. Bundan sonrası bu rəyin dairəsindən kənardadır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
