Şamanizm — Ruh ile Bedenin Keşfi
Uyğundur
- Türk-monqol və Sibir xalqlarının dini-mifoloji köklərinə maraq göstərən oxuculara
- Şamanizmin akademik tərifləri arasındakı fərqi (din, ekstaz texnikası, yoxsa mübadilə prinsipi) qısaca anlamaq istəyənlərə
- "Necə şaman olunur" sualının etnoqrafik cavabını (çağırış əlamətləri, xəstəlik, görüntülər) axtaran maraqlılara
Uyğun deyil
- Şamanizmin bir bölgəsi (məsələn, yalnız Sibir və ya yalnız Altay) üzrə dərin, mənbəli akademik tədqiqat axtaran mütəxəssislərə — kitab geniş, giriş səviyyəli bir sintezdir
- Şamanizmi müasir "neo-şamanizm"/özünə-kömək praktikası kontekstində araşdıran oxuculara — kitab tarixi-etnoqrafik fokusludur
- Sıx elmi istinad aparatı (sətiraltı qeyd, mənbə müqayisəsi) gözləyən akademik oxuculara — kitab populyar formatdadır
Müəllif Şamanizmə üç fərqli elmi tərif təqdim etməklə başlayır: Romen dinlər tarixçisi Mircea Eliadeyə görə Şamanizm ən qədim "vəcd" texnikalarından biridir; fransız antropoloq Roberte Hamayona görə isə onun əsasında ov ilə ovçu arasındakı ruhani əlaqəni təmin edən, sonradan "vermək-almaq" prinsipinə əsaslanan bir sistemə çevrilən mübadilə mexanizmi dayanır.
Üçüncü baxış — sovet etnoloqlarının (Ksenofontov, Potapov, Tokarev, Gumilev) — Şamanizmi bilavasitə din kimi qəbul edir, hətta yakut etnoloq Ksenofontov onu "xristianlığın nənəsi" adlandırır. Bu üç baxışın yan-yana təqdimi kitabın ən güclü tərəfidir — Şamanizmin tək bir tərifə sığmadığını göstərir.
Sonra müəllif Sibir və Orta Asya xalqlarının ortaq Göy Tanrı inancına keçir — Samoyedlərdə "Nurm", tunquzlarda "Buqa", monqollarda "Tenqri", buryatlarda "Tenqeri", volqa tatarlarında "Tönqere", yakutlarda "Tanqara" adlanan bu ali varlıq anlayışı, Eliadeyə görə demək olar bütün dünya xalqlarında rast gəlinən universal bir modeldir.
"Şamanlar" fəsli "şaman" sözünün mənşəyinə həsr olunub — söz tunquzca mənşəlidir və "sehrbaz/həkim" mənasında işlədilib, amma yakutca "ojun", monqolca "böğü", türk-tatarca "kam" kimi paralel terminlər də mövcuddur; hətta sanskritcə buddist rahib mənasındakı "samana" sözü ilə əlaqə ehtimalı da qeyd olunur.
Kitab şaman olmağın üç yolunu sadalayır: ilahi-öz-özünə seçim, miras yoluyla iradi qəbul və nəsildən-nəsilə keçən irsi şamanlıq. Hər üç halda namizədin uşaqlıqdan fərqlənən əlamətləri (tənhalığa meyl, uzun gəzintilər, bəzən epilepsiya tutmaları) "tanrılarla qarşılaşma" kimi yozulur — Nioradzedən sitat gətirilərək bu keçidin fiziki və ruhi əzabla müşayiət olunduğu izah edilir.
Fəsil, transa keçmək üçün istifadə olunan simvolik alətlərin (zınqırovlu papaq, tütün, xüsusilə də dəf/nağara) izahı ilə bitir — nağara bəzən şamanı "daşıyan vasitə", bəzən ruhlarla əlaqə üçün simvolik obyekt kimi təsvir olunur, üzərindəki qırmızı/ağ/qara rənglər isə göy və yer dünyalarına işarədir.
- Kitab "Üşengeç Entelektüelin El Kitabı" (Tənbəl İntellektualın Əl Kitabı) seriyasının bir hissəsidir — qısa, sıx, "bir nəfəsdə oxunan" format məqsədli seçilib
- Mətn akademik mənbələrə (Eliade, Hamayon, Nioradze, Ksenofontov və s.) istinad edir, amma sətiraltı qeyd/bibliyoqrafik aparat minimaldır
- Üslub təsviri və müqayisəlidir — rəqəm/statistik məlumatdan çox, terminoloji fərqlərin izahına fokuslanır
Kitabda dəfələrlə istinad olunan, sahənin klassik akademik əsəri — daha dərin, tam elmi mənbə
Şamanik təcrübəyə daha praktik/müasir "neo-şamanizm" perspektivindən yanaşan məşhur əsər
Giriş və "Şamanlar" fəsillərindən sonra kitab Şamanizmə görə dünyanın yaradılış mifologiyasına, təbiət hadisələrinin (ildırım, külək, fəsillər) ruhani izahına keçir.
Sonrakı fəsillər şaman ritualları ilə Alevi semahları arasındakı struktur bənzərliklərini, daha sonra isə türk mifologiyasındakı konkret şamanik simvolları (məsələn, dünya ağacı, quş və nağara motivləri) araşdırır, kitab isnad göstərilən mənbələrin siyahısı ilə bitir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
