Tarihöncesinde Mezopotamya — Yeni Yaklaşımlar, Yeni Yorumlar ve Yeni Kronoloji
Uyğundur
- Arxeologiya elminin özünün tarixinə — necə formalaşdığına, hansı siyasi kontekstdə inkişaf etdiyinə — maraq göstərən oxuculara
- Mesopotamiya tarixöncəsinə akademik dəqiqliklə, köhnə fərziyyələrin tənqidi təhlili ilə yanaşmaq istəyən oxuculara
- Elmi kəşflərin necə səhv yozula biləcəyini (Ur şəhərindəki daşqın qatının "Tufan" kimi elan edilməsi kimi) real nümunələrlə görmək istəyən oxuculara
Uyğun deyil
- Mesopotamiya haqqında yüngül, populyar-tarixi bir giriş axtaran oxuculara — bu, ciddi akademik bir monoqrafiyadır, çoxlu elmi istinadlarla
- Sumer şəhər-dövlətlərinin özü (Ur, Uruk və s.) haqqında bilgi axtaran oxuculara — kitab əsasən DAHA ƏVVƏLKİ, tarixöncəsi dövrə həsr olunub
Tekin fəslə Mesopotamiyanın "sivilizasiyanın beşiyi" kimi tanınmasına baxmayaraq, cənub bölgəsinin coğrafi baxımdan həqiqətən əlverişsiz olduğunu vurğulamaqla başlayır — kifayət qədər yağış yoxdur, tikinti üçün ağac yoxdur, qiymətli xammal yoxdur (bitumdan başqa). O, bu "paradoksun" tədqiqatçıları hələ də heyrətə saldığını qeyd edir.
Ən diqqətçəkici hissə 19-cu əsr arxeoloji ekspedisiyalarının real motivasiyasının açıq şəkildə göstərilməsidir: Britaniya və Fransız "arxeoloqları" əslində Osmanlı İmperiyasının çökməsini sürətləndirmək və neft ehtiyatlarına nəzarət etmək istəyən diplomatlar idi, elmi maraq ikinci dərəcəli idi. Onların arxeoloji təhsili əsasən Yunan-Roma memarlığına əsaslandığı üçün, Mesopotamiya tapıntılarını da yanlış olaraq yunan-roma terminologiyası ilə (depas, hydria, pyxis kimi) adlandırırdılar.
Tekin konkret bir səhv yozum nümunəsi göstərir: Ur şəhərində tapılan üç metrlik daşqın qatı "Tufan" kimi elan edildi, şəhərin özü isə İbrahim peyğəmbərin doğulduğu yer kimi təqdim olundu — bu, elmi dəlildən çox, dini gözləntilərin tədqiqatı necə formalaşdıra biləcəyinin nümunəsidir. Oxşar şəkildə, tanınmış sumeroloq Anton Deimel-in Sumer şəhərlərini "Məbəd-Şəhər" kimi yozması sonradan sual altına alınıb.
Fəsil 1960-cı illərdə Lewis Binfordun başlatdığı "Yeni Arxeologiya" hərəkatının Mesopotamiya arxeologiyasına necə gec təsir etdiyini izləyir — alman məktəbi bu yeni yanaşmaya uzun müddət etinasız qaldı, amma Robert Braidwoodun rəhbərliyi ilə Çikaqo Universitetinin çoxdisiplinli komandası (arxeoloq, antropoloq, memar birlikdə) fərqli bir metod nümayiş etdirdi — bu, "Amerikan məktəbi" adlanan yanaşmanın əsasını qoydu.
- Elmi ideyaları sırf təqdim etmək əvəzinə, onların tarixi-siyasi kontekstini (kolonializm, dini gözləntilər) açıq şəkildə göstərir
- Konkret səhv yozum nümunələri (Ur "Tufanı", "Məbəd-Şəhər" tezisi) vasitəsilə elmin öz-özünü düzəltmə prosesini canlandırır
- Hər iddia konkret akademik istinadla (illər və müəlliflər dəqiq göstərilərək) dəstəklənir
- Fəsil epiqrafı kimi əl-Biruninin sitatından istifadə edərək, "əvvəlkilərin səhvlərini qorxmadan düzəltmək" prinsipini kitabın öz metodologiyasına bağlayır
Saytda mövcud, oxşar arxeoloji-tarixi dəqiqliklə yazılmış başqa bir qədim sivilizasiya tədqiqi
Kitabın əsas hissəsi (Hassuna, Samarra, Halaf, Übeyd mədəniyyətləri) — bu icmal yalnız 1-ci fəslin giriş hissəsini əhatə edir
1-ci Fəslin qalan hissəsi terminologiya, coğrafiya və xronologiya problemlərini daha dərin təhlil edir və Deh Luran (İran) tədqiqatlarının Mesopotamiya arxeologiyasında necə dönüş nöqtəsi olduğunu izah edir. Bundan sonra kitab Mesopotamiya tarixöncəsinin əsas mədəni mərhələlərinə keçir: Hassuna, Samarra, Halaf və Übeyd mədəniyyətləri — hər biri öz keramika üslubları, yerləşmə naxışları və sosial təşkilatlanma səviyyəsi ilə təhlil olunur.
Kitab bu mədəni mərhələlərin köhnə (20-ci əsrin əvvəli) tərifləri ilə müasir arxeoloji datanın necə ziddiyyət təşkil etdiyini göstərir və müəllifin özünün təklif etdiyi "yeni xronologiya" ilə bitir — bu, kitabın alt-başlığında vəd edilən üç əsas töhfədən (yeni yanaşmalar, yeni yozumlar, yeni xronologiya) sonuncusudur.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
