Yediğimiz Gıdalar Güvenli mi? — İnsan ve Çevre Sağlığını Korumak İçin Tüketici Rehberi

Ön söz narahatlığın miqyasını rəqəmlərlə qoyur: ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət Mərkəzlərinin o vaxtkı təxmininə görə, hər il qida zəhərlənməsindən 76 milyon insan xəstələnir, 325 min nəfər xəstəxanaya düşür, 5 min nəfər ölür; pis qidalanma və hərəkətsizlik isə ildə 400 min ölümə töhfə verir. Müəlliflər istehlakçının ziddiyyətli tövsiyələr arasında itdiyini deyir: dəniz məhsulları faydalıdır, amma növlərin tükənməsinə səbəb ola bilər; pestisidsiz tərəvəz də bakteriya daşıya bilər. Kitabın vədi aydındır: «narahat olmalı olduğunuz mövzuları da, narahat olmamalı olduqlarınızı da deyəcəyik».

Bu balanslı mövqe kitabın ən güclü tərəfidir. Müəlliflər açıq yazır ki, bir tərəfdə məhsullarının tam təhlükəsiz olduğunu inandırmaq üçün milyardlar xərcləyən qida sənayesi, digər tərəfdə dünyanı epidemiya və fəlakət astanasında göstərən aktivistlər var — onlar isə ortada dayanır. Oxucunu vegetarian olmağa məcbur etmirlər, «arabir fast-fooda getmək sivilizasiyanı çökdürməz» deyirlər. Genetik modifikasiya olunmuş qidalar mövzusunda da mövqe ölçülüdür: daha güclü nəzarət lazımdır, amma istehlakçının bu qidalardan qaçmasına ehtiyac yoxdur.

Birinci fəsil tarixi perspektivlə başlayır və bu, çox təsirlidir. Vətəndaş müharibəsi dövrünün Nyu-Yorkunda şəhər suyu çirkdən iylənirdi, süd o qədər mikroblu idi ki, qəzetlər süd fermalarını qətldə ittiham edirdi, çörəkçilər isə çörəyə təbaşir və gil qatırdılar. Bu fonda müasir Amerika supermarketi «məhsuldarlıq, təmizlik və təhlükəsizlik möcüzəsi»dir. Amma «medalın o biri üzü» də var: monokultura və pestisidlərin on qat artması, on minlərlə heyvanın saxlandığı fabrik fermalarında antibiotiklərin rutin istifadəsi və antibiotik müqaviməti, bir xəstə heyvanın bütöv bir partiya qiyməni yoluxdura bildiyi mərkəzləşmiş emal, qlobal ticarət və restoranlarda az maaşlı, təlim görməmiş işçilər.

Beşinci fəsil qidalanma elmi haqqında yaxşı bir müşahidə ilə açılır: Vudi Allenin «Yatan adam» filmində 200 il sonra biftek və şirniyyat sağlamlığın açarı elan olunur — tamaşaçılar gülür, çünki tövsiyələrin daim dəyişdiyini düşünürlər. Müəlliflər isə deyir ki, sensasiyalı xəbərləri kənara qoysaq, yaxşı qidalanmanın əsasları illərlə sabit qalıb. On addım sadə və praktikdir: porsiyaları kiçiltmək, bərk yağları azaltmaq, tam taxıl, bol tərəvəz, az ət, az duz, az şəkər, ara öğünlərdə meyvə. Arıqlamaq üçün isə əsas məsələ — hansı pəhriz olursa olsun — ümumi kaloridir.

Zəif tərəflər zamanla bağlıdır. Rəqəmlər köhnəlib (CDC 2011-ci ildə qida mənşəli xəstəliklərin təxminini 48 milyona endirib), bəzi tövsiyələr — məsələn, yumurta sarısını azaltmaq və hər şeydə az yağlı süd məhsullarını seçmək — sonrakı illərdə ABŞ qidalanma təlimatlarında yumşaldılıb. Mətn tamamilə Amerika reallığına — USDA, FDA qaydalarına, Amerika restoranlarına — əsaslanır. Buna baxmayaraq, qida seçimlərinə sakit, elmi və balanslı baxmağı öyrədən yaxşı bir istehlakçı bələdçisidir.

• Hər mövzu üçün «narahat olun / olmayın» balansı
• Tarixi nümunələr, statistika və praktik məsləhətlər
• Sonda mənbələr siyahısı və geniş qeydlər