Mutsuzluğun Kökenleri
Uyğundur
- Psixoloji problemlərin yalnız fərdin daxili qüsuru kimi izahını qəbul etməyənlərə və fərqli baxış axtaranlara
- Psixologiya, sosiologiya və fəlsəfənin kəsişməsi ilə maraqlanan oxuculara
- Terapevtlərə, tələbələrə və «niyə bu qədər insan əziyyət çəkir» sualına cəmiyyət tərəfdən cavab axtaranlara
Uyğun deyil
- Sürətli praktik məsləhət və özünüinkişaf texnikaları axtaranlara: kitab tənqidi nəzəriyyədir
- Terapiyanın effektivliyini müdafiə edən tarazlı mətn gözləyənlərə: müəllif terapiyaya şübhə ilə yanaşır
- Yüngül, hekayə üslublu psixologiya oxusu axtaranlara: mətn ağır və fəlsəfi
Giriş David Smailin əsas tezisini qoyur: emosional sıxıntını başa düşmək üçün adi inancı tərsinə çevirmək lazımdır — «psixopatologiyanın» məhsullarını özümüzdə tapıb məhv etmək üçün içimizə baxmaq əvəzinə, əzabımızın və xoşbəxtliyimizin mənbələrini müəyyən etmək üçün dünyaya baxmalıyıq. Müəllif iddia edir ki, başlanğıcda hamımız psixoloji anormallığın daşıyıcıları yox, sosial patologiyanın günahsız qurbanlarıyıq. Bu, həyat təcrübəmizdən zərər görmədiyimiz demək deyil, amma belə zərərin nə səbəblərinin, nə də «müalicəsinin» «daxili» məsələ kimi izah olunmadığını bildirir.
Smail əvvəlki tənqidlərin üç cəhətdən yetərsiz qaldığını yazır: onlar öz arqumentlərindən radikal nəticə çıxarmayıb (Adlerdən Laing-ə qədər terapevtik baxışla danışıblar), nəzəri elementləri hələ də fərdi psixologiyaya əsaslanıb (çoxunun kökü Freud psixoanalizidir) və təqdim olunan cəmiyyət modeli çox vaxt ailə ilə məhdudlaşıb. Müəllif otuz il Milli Səhiyyə Xidmətində klinik psixoloq işləyib və bundan çıxarıb: ona müraciət edən insanlar özlərində «yanlış» bir şey olduğunu getdikcə az düşünürdü, onların əzabları heç cür özlərinin «səhvi» sayıla bilməzdi. Kitabda «sadə cavablar» yoxdur, çünki əgər sadə cavab olsaydı çoxdan tapılardı.
1-ci fəsil psixologiyanın cəmiyyətdə artan yeri ilə açılır: bir zamanlar akademiyanın kiçik qolu və bir ovuc qeyri-adi həkimin sahəsi olan psixologiya indi məsləhət, psixoterapiya, psixometrik test və stress idarəetməsi kimi məhsulları hamıya tanış olan böyüyən sənayedir. Müəllif bundan müəyyən faydalar çıxdığını qəbul edir (elektrik şokundan və sirli müalicələrdən uzaqlaşma), amma soruşur: bu partlayış nəyin göstəricisidir? Psixoloji sıxıntıda azalma varmı? Cavab: psixoloji nəzəriyyə və texnikaların geniş istifadəsinin sıxıntını azaltdığına dair heç bir sübut yoxdur və onların inkişafı elmi sübuta əsaslanmayıb.
Smail psixoloji sahəni «bazar» adlandırır: psixoanaliz birinci «marka terapiya» olub, hər biri öz sərhədlərini çəkməyə, prosedurlarını patentləməyə və təcavüzkarların girişini əngəlləməyə çalışan rəqib qruplar var; Freud, Jung, Rogers, Ellis kimi liderlərin nəzəriyyələri onların şəxsi qayğılarını əks etdirir. Bu terapiyaların hansı «doğru»dur sualı mənasızdır, çünki onlar sadə həyat fəlsəfələri və bununla bacarmaq strategiyalarıdır. Fəsilin bu hissəsi «Psixologiya etkili olmasını çox istədiyimiz üçün və etkili olmadığını göstərmək mümkün olmadığı üçün inkişaf edir» fikrinə gətirir.
- Müəllif tezisini girişdə açıq qoyur və sonrakı fəsillərin mövzusunu ondan çıxarır
- Tənqid üç nöqtədə sistemləşdirilib: radikal nəticə çıxarmamaq, fərdi psixologiyaya əsaslanmaq, cəmiyyət modelinin dar olması
- Akademik terminlər və sadə dil bir yerdə işlədilir; müəllif oxucunu «orta oxucu» saymağa çalışır
- Fəsil müşahidə, sual və cavab ardıcıllığı ilə qurulub
Kitabın özünün xatırlatdığı, sıxıntını ictimai və şəxslərarası kontekstdə izah edən əvvəlki tənqidi psixiatriya
Psixiatrik təsnifatların və «ruhi xəstəlik» anlayışının tənqidi
Bərabərsizliyin insanların rifahına və sağlamlığına təsirini məlumatlarla göstərən daha müasir əsər
Oxunan hissənin sonunda Smail fikrini iki cümlədə yekunlaşdırır: psixologiya «a) onun işlək olmasını çox istədiyimiz üçün, b) işlək olmadığını göstərmək mümkün olmadığı üçün» fövqəladə şəkildə inkişaf edir. Sonra «Effektivlik arzusu» alt başlığı ilə terapiyaların ortaq cəhətlərini təhlil etməyə keçir. Bundan sonrası bu rəyin dairəsindən kənardadır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
