Hayatını Değiştirmek İçin Düşüncelerini Değiştir — Tao’nun Bilgeliğiyle Yaşamak

Ön söz kitabın ruhunu dəqiq göstərir. Dyer bir il ərzində səhər saat dörddən əvvəl qalxıb meditasiya etdiyini, masasının üstündə Lao-tszının çərçivəli şəkilləri qarşısında hər bəndi üç gün düşündüyünü, sonra şəklə baxıb «bununla nə demək istəyirdin?» deyə soruşduğunu və sözlərin «atmosferdən, bənövşəyi qələmindən» axdığını yazır. Adının özündə də işarə görür: «Way» — Yol (Tao), «dyer» — rəng və işıq verən. Oxucu dərhal anlayır ki, qarşısında tarixi-fəlsəfi tədqiqat yox, şəxsi mənəvi gündəlik var.

Birinci bənddə — «Adlandırıla bilən Tao əbədi Tao deyil» — Dyer paradoksu Qərb düşüncəsinin «ya bu, ya o» məntiqi ilə müqayisə edir və əsas fikrini irəli sürür: istəmək və «qoymaq» (buraxmaq) arasındakı fərq. Pomidor yetişdirmək istəyən bağban əslində onların böyüməsinə imkan yaradır; yatmağı «istəmək» yatmağa mane olur; velosiped sürməyi bir dəfə öyrəndikdən sonra artıq cəhd yox, sadəcə sürmək var. Bu nümunələr sadə və başa düşüləndir, kitabın ən yaxşı tərəfi də məhz budur: qədim, qaranlıq mətni gündəlik təcrübəyə bağlamaq.

78-ci bənd — «Dünyada sudan yumşaq və zəif heç nə yoxdur, amma sərti yenməkdə onu heç nə keçə bilməz» — kitabın ən təsirli fəsillərindəndir. Dyer suyun üç xüsusiyyətindən danışır və bunları insan münasibətlərinə tətbiq edir; məsələn, illərlə alkoqolla özünə və yaxınlarına zərər verən bir qohumunun onun dəyişməz, sevgi dolu münasibəti qarşısında yavaş-yavaş dəyişdiyini danışır. Yumşaqlıq, səbir və müqavimət göstərməmək mövzuları kitab boyu təkrarlanır — bu, bəzən sakitləşdirici, bəzən isə yeknəsəq təsir bağışlayır.

Ən problemli fəsil 71-cidir. Dyer xəstəliyi «Tao ilə ahəngini itirmək»in fiziki əlaməti kimi təqdim edir, «xəstə düşüncələr saxlamaq xəstəliyin baş qaldırmasına icazə vermək deməkdir» və «Tao ilə ahəngdə yaşayan insanın xəstəlikdən əziyyət çəkməsi mümkün deyil» deyir. Nümunə kimi mübahisəli hind guru Sathya Sai Babanın bud sümüyü sınıqları ilə «əzab çəkməməyi seçdiyi» hekayəsini gətirir. Müəllifin öz asılılığından qurtulma təcrübəsi səmimidir, amma ümumi mesaj — xəstəliyi düşüncə ilə izah etmək — tibbi baxımdan yanlışdır və xəstə insanda günah hissi yarada bilər.

Türkcə tərcümə bəzən ağır və süni səslənir («...yaşamak» formulu 81 dəfə təkrarlanır). Yekunda: «Tao Te Çinq»lə ilk tanışlıq üçün yumşaq giriş, hər gün bir fəsil oxumaq üçün rahat kitab; lakin ciddi fəlsəfə axtaranlar üçün Lao-tszının özünün yaxşı tərcüməsi (və ya şərhli akademik nəşr) daha doğru seçim olar. Sağlamlıqla bağlı fəsilləri isə tibbi məsləhət kimi yox, mənəvi metafora kimi oxumaq lazımdır.

• 81 bəndin hər biri üçün eyni struktur: mətn, esse, gündəlik tapşırıq
• Qədim paradoksları gündəlik nümunələrlə (bağçılıq, velosiped, ailə) izah etmək
• On müxtəlif tərcümənin müqayisəsindən seçilmiş bənd variantları