Budizm — Nirvana’ya Yolculuk
Uygun
- Budizm hakkında hiçbir şey bilmeyen, kısa ve sistemli bir giriş arayanlara
- Dinler tarihiyle ilgilenen okurlara
- Budizm'in Türkler arasında yayılışı konusuna ilgi duyanlara — ayrı bir bölüm var
- Serinin «Ateizm» ve «Agnostisizm» kitaplarını okuyanlara
Uygun değil
- Budist meditasyon pratiği için rehber arayanlara
- Akademik derinlik ve kaynak eleştirisi bekleyenlere
- Ağır, eskimiş dilden yorulanlara
Bölüm önemli bir notla açılıyor: ilk dönem Budizm'inde yaratıcı Tanrı fikri yok, varlığın yokluktan tesadüfen ortaya çıkışı da kabul edilmiyor. Her şey ön şartlara bağlı ve bu, «12 halkalı nedensellik» ya da «bağımlı varoluş» yasasıyla açıklanıyor. Kitap bu zinciri adım adım sıralıyor: cehalet (avidya) yanlış düşüncelere, onlar bilince, bilinç «ben» ile «ben olmayan» ayrımına, oradan altı duyu alanına, karşılaşmaya, duygulara, isteklere, bağımlılığa, oluşa, doğuma, yaşlılık ve ölüme götürüyor — ve döngü yeniden cehaletle başlıyor.
Burada kitabın ilk zayıflığı görünüyor: zincirin ikinci halkası (oluşumlar, Sanskritçe samskara) metinde «samsara» olarak yazılmış, doğum (jati) ise «cati» olarak. Bu, yeni başlayan okuru şaşırtabilir, çünkü samsara Budizm'de bambaşka bir kavram — doğum ve ölüm döngüsünün kendisi. Bu tür terminolojik kaymalar kitabın ciddi bir editörlükten geçmediğini gösteriyor.
Dört temel hakikatin sunumu ise açık ve faydalı. Birinci hakikat — hayat acı (dukkha) doludur — «ızdırabın beş kümesi» (beden, duyular, algı, dürtüler ve bilinç) üzerinden açıklanıyor; doğum, hastalık, yaşlılık, ölüm, sevdiklerinden ayrılık, sevmedikleriyle bir arada olmak, hatta evlilik acı kaynağı olarak sayılıyor. Kitap haklı olarak hayatın yalnızca acıdan ibaret olmadığını, zevki de barındırdığını belirtiyor. Buda'nın bir doktor gibi hastalığı teşhis etmesi, sebebini bulması ve tedavisini yazması benzetmesi de yerinde.
Sekiz dilimli yolun her aşaması ayrı ayrı açıklanıyor: doğru bilgi, doğru niyet, doğru konuşma, doğru eylem (beş ahlaki emir dahil), doğru meslek, doğru çaba, doğru dikkat ve doğru konsantrasyon. Özellikle «doğru meslek» kısmı ilginç: bir Budist kasaplık, deri ticareti, av malzemesi, alkollü içki ve uyuşturucu üretimi gibi işlerde çalışamaz. Rahipler için ek kurallar — yalnızca kuşluk vaktinden öğleye kadar yemek, parfüm ve takı kullanmamak, altın ve gümüş kabul etmemek — da veriliyor.
Bölümün sonunda karma ve Nirvana açıklanıyor. Karmanın, Budizm'de yaratıcı bir Tanrı olmadığı için kaderciliği reddettiği yönündeki düşünce ilginç. Nirvana ise Buda'nın «Ateş Vaazı»na dayanarak, istekler, öfke ve nefretle tutuşan «ateşin sönmesi» olarak sunuluyor; ama kitap bunun yok olmak değil, aynı zamanda bir huzur ve mükemmellik hâli olduğunu vurguluyor. Fırtınalı denizdeki sakin ada, serin mağara gibi sembolik tasvirler metne şiirsel bir renk katıyor.
Genel olarak bölüm bilgi açısından zengin, ama dil eskimiş Türkçe akademik üslupta («ruhbanlık», «mübahase», «murakabe») ve çevirmen adı bulunsa da metin daha çok Türkçe kaynaklardan derlenmiş gibi okunuyor. Bazı iddialar — örneğin sekiz dilimli yolun eski metinlerde bulunmadığı — açıklamasız veriliyor. Kısa ve sistemli bir giriş için işe yarar, ama Budizm'i derinlemesine anlamak isteyen okur bundan sonra daha ciddi bir kaynağa geçmeli.
- Kısa, bağımsız bölümler ve maddeleme üslubu
- Ülkelere göre Budizm tarihi, Türk Budizmi üzerine ayrı bir bölüm dahil
- Sanskritçe ve Pali terimler parantez içinde veriliyor
- Kitabın sonunda Buda'ya atfedilen sözler derlemesi
Aynı «Bir Solukta Sıfırdan» serisinden başka bir kitap — sitemizde incelemesi var
Budizm dahil dünya dinlerini soru-cevap biçiminde anlatan daha kapsamlı bir rehber — sitemizde incelemesi var
Bölümün sonunda karma ve Nirvana açıklanır. Karmanın, Budizm'de yaratıcı Tanrı olmadığı için, kadercilik anlayışını reddettiği düşüncesi ilginçtir. Nirvana ise Buda'nın «Ateş Hutbesi»ne dayanarak istek, öfke ve nefretle alevlenen «ateşin sönmesi» olarak sunulur, ama kitap bunun yok olmak değil, aynı zamanda dinginlik ve olgunluk hali olduğunu vurgular.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
