Fahrenheit 451

Roman ünlü bir cümleyle açılır: "Yakmak bir zevkti." Guy Montag bir itfaiyecidir ama bu dünyada itfaiyeciler yangın söndürmez — kitap yakar. Bradbury, Montag'ın alev püskürten hortumu elinde tutarken hissettiği zevki neredeyse bedensel bir haz gibi betimler: kağıdın kıvrılması, kitabın kara kelebeklere dönüşmesi, evin duvarlarının kömürleşmiş kalıntıları. İlk sayfalardan okura verilen mesaj açıktır — bu, kitap yakmayı kınadığı kadar, önce onun neden çekici görünebileceğini de gösteren bir roman.

Eve dönerken Montag karanlık kaldırımda tuhaf bir komşu kızla — Clarisse McClellan — karşılaşır. On yedi yaşındaki Clarisse başkalarının sormadığı soruları sorar: yağmurun tadına baktın mı hiç? Mutlu musun? Montag önce güler ama soru eve varana kadar peşini bırakmaz. Bu kısa sokak sohbeti kitabın tüm hareketini başlatır — Montag ilk kez kendi hayatına dışarıdan bakmaya başlar.

Evde ise farklı bir şok onu bekler: karısı Mildred yatak odasında hareketsiz yatmaktadır, kulaklarında küçük "Deniz Kabuğu" radyo kulaklıkları, yanında boş bir ilaç kutusu vardır. Montag acil yardım çağırır ama gelenler doktor değildir — makineyle midesini yıkayan ve kanını değiştiren iki soğukkanlı teknisyen, gece bu tür dokuzuncu çağrıları olduğunu söyleyip sakince işlerini yapar. Sahne bilerek soğuk ve mekaniktir — Bradbury insan hayatının böyle bir prosedüre indirgendiği bir dünya gösterir.

Sonraki günlerde Montag ve Clarisse neredeyse her gün görüşür. Kız ona kendi kuşağının vahşetinden — okulda birbirini vuran, trafik kazalarında ölen gençlerden — bahseder, amcasının "sorumluluk" dediği eski bir dünyadan söz ettiğini hatırlatır. Bir sahnede çimenlikte çiçekle "aşık mısın" oyunu oynarlar — Montag için yıllardır hissetmediği bir sadelik.

Kitabın bu bölümdeki en sarsıcı sahnesi bir yangın çağrısında yaşanır. İtfaiye istasyonunun duvarında itfaiyecilerin "resmi" tarihçesi asılıdır — 1790'da kolonilerde, güya İngiliz etkisindeki kitapları yakmak için kurulduğu, ilk itfaiyecinin Benjamin Franklin olduğu yazılıdır. Sonra alarm çalar: şehrin eski mahallesinde yaşlı bir kadının evine giderler, evde saklı kitaplar bulunur. Montag'ın eli — "kendine ait bir beyni" varmış gibi — kimse görmeden bir kitabı gizlice paltosunun altına sokar. Kadın ise evi terk etmeyi reddeder; Beatty geri saymaya başlayınca kadın cebinden bir kibrit çıkarır ve kitaplarıyla birlikte kendini ateşe verir. Montag bu ölümü asla unutmayacaktır.

İtfaiye aracıyla dönerken kimse konuşmaz. Montag'ın aklında yalnızca kadının son sözü kalmıştır — anlamadığı bir tarihi alıntı, "Ridley Efendi"ye gönderme. Beatty bunun 16. yüzyıl İngiltere'sinde kazıkta yakılan bir din şehidinin sözleri olduğunu, sanki tesadüfen biliyormuş gibi kayıtsızca açıklar. Montag için ise bu artık geri dönüşü olmayan bir sarsıntıdır.

Evde Bradbury, Mildred'in gerçek dünyaya kayıtsızlığını duvar boyu televizyon ekranları üzerinden gösterir. Mildred bu ekranlardaki karakterleri — "teyze", "kuzen" dediği, anlamsız kurgulu etkileşimli programların kahramanlarını — kendi ailesi sayar. Biraz sonra kitabın ikinci sessiz ama sarsıcı sahnesi gelir: Montag, Mildred'e onu nerede ve ne zaman tanıdıklarını sorar. İkisi de hatırlayamaz. Bu unutulmuş tanışma anı romanın ana metaforunu ortaya koyar — bu toplumda insanlar birbirini değil, ekrandaki "ailesini" hatırlar.

Bölümün bittiği yerde Montag sıradan bir akşam sohbetinde Mildred'e Clarisse'i sorar ve cevap olarak sarsıcı bir haber alır: kız dört gün önce bir trafik kazasında ölmüş olabilir, ailesi ise çoktan başka bir yere taşınmıştır. Mildred bunu unuttuğunu, ancak şimdi hatırladığını söyler — sanki sohbet sıradan bir şeymiş gibi. Montag'ın bu haber karşısındaki tepkisi, hatta haberin doğru olup olmadığı bile, kitabın geri kalanının cevaplayacağı sorudur.

Bundan sonrası romanın kalan iki kısmının işidir. Bu yüzden burada duruyoruz ve kitabı alıp kendiniz okumanızı öneririz. Ama buraya kadar okuduklarınız ilginizi çektiyse ve almaya karar veremiyorsanız, aşağıdaki spoiler bölümüne bakabilirsiniz.

• Bradbury'nin dili çok metaforiktir — neredeyse her sayfada bir benzetme var; bu güzel ama bazen yoğunlaştırıyor.
• Bölüm ayrımı yoktur, kitap yalnızca üç büyük "Kısım"a ayrılmıştır — ara vermek için rahat durak noktası azdır.
• Bu baskıda Neil Gaiman'ın "Sunuş"u, kitabın sonunda ise Bradbury'nin kendi "Sesli Önsöz"ü (Coda) ve Harold Bloom'un "Sonsöz"ü var — üçü de romanı farklı açılardan yorumluyor.
• Çeviri (Dost Körpe) akıcıdır, orijinalin kısa ve baskılı cümle ritmini korur.
• Kitap 1953'te yazılmıştır ama medya, dikkat süresi ve hızlı eğlence eleştirisi bugünün okuruna şaşırtıcı derecede tanıdık gelebilir.