Geçmişin Geleceği
Uygun
- Kitap üzerine kitap okumayı, yeni okuma listesi bulmayı sevenlere
- Şiir çevirisi, Divan edebiyatı ve modern Türk şiiriyle ilgilenenlere
- Kısa biçimde edebi ve felsefi deneme örnekleri arayanlara
Uygun değil
- Anday'ı ilk kez okuyacak ve şiirini tanımayanlara — önce şiirlerinden başlamak daha iyi
- Güncel kitap önerileri bekleyenlere — tanıtılan yayınların çoğu 80'lere ait
- Osmanlıca beyit örneklerinden yorulanlara
Kitabın en güçlü yazısı ilki. Anday, Nurullah Ataç'ın yolda yürürken kendi kendine Divan beyitleri okuduğunu hatırlatıyor ve soruyor: aruzla yazılmış bir şiir bugünkü Türkçeye nasıl çevrilir? Yanıtı kesin: şiirin ölçüsü, uyağı, ritmi ve ses düzeni içeriğin kendisidir; bu yüzden aruzla yazmış bir ozanı ölçüsüz-uyaksız «sadeleştirmek» ne kadar yanlışsa, özgür koşuğu hece kalıbına sokmak da o kadar yanlıştır. Yazar Tanzimat çevirilerinde Fransız ozanlarının kişiliklerini yitirip «bize benzediğini», Mevlana'nın ise bugünün genç ozanı gibi «söven, bağıran» birine dönüştürüldüğünü söylüyor ve kendi çevirisini — Mevlana'nın beytini aslının ölçüsü ve uyağıyla — örnek veriyor.
Bu yazıda Anday'ın ünlü bir gözlemi de var: şiir çevirmeni ne kadar başarılı olursa kendini o kadar siler, ortalığı ozana bırakır — başarı unutulmayı sonuçlar. Deneme, Abdülbaki Gölpınarlı'nın Anday'ın Mevlana çevirisine «Bütün dünya bunu duyacak» demesi ve ardından gelen «O çevirilerimden ötürü dünyadan hiç ses çıkmadı» ironisiyle bitiyor.
«Yazının Kolay Olanı, Güç Olanı», Anday'ın yıllar önce «Bize güç yazılar gerekli» dediği için eleştirilmesine bir yanıt. Derdinin anlatılanı anlaşılmaz kılmak değil, önemli bir konunun yüzeysel anlatımına karşı çıkmak olduğunu söylüyor. «Sizler kimin için yazıyorsunuz? Elbet benim için» diyen bir öğretim üyesine yanıtı akılda kalıcı: yazar, bilim insanı ve felsefeci okurun rahatı için değil, kendini aşmak için yazar; sanatların tadına varmak isteyen okur da çaba harcamalıdır. Yazı Wittgenstein'ın Tractatus'u ve dilin sınırları üzerine kısa ama ilginç bir düşünceyle tamamlanıyor.
«İntihar Şiirleri» kitabın en ağır sayfaları. Anday 1986'da Türkiye'de 1068 kişinin canına kıydığını hatırlatıyor, ardından Ahmet Oktay'ın intihar etmiş on iki yazar ve ozan — Virginia Woolf, Stefan Zweig, Mayakovski, Walter Benjamin, Beşir Fuat ve diğerleri — hakkında yazdığı şiirlerden parçalar aktarıyor. «Avrupa Ne Demek?» ise Pär Lagerkvist'in «Barabbas» romanından yola çıkarak soruyor: Fransızlar bir İsveçliyi bile «kendi dışlarında» görüyorsa, bizim Avrupalı olup olmadığımıza hangi Avrupalı karar verecek? Bu soru bugün de güncelliğini yitirmiş değil.
Kitabın zayıf yanı türünden geliyor: yazıların büyük bölümü o yıllarda çıkmış belirli çevirilerin tanıtımı ve bir iki sayfalık hacim çoğu zaman derin bir çözümlemeye izin vermiyor. Bazı yazılar yalnızca kitaptan uzun alıntılarla bitiyor. Yine de Platon'un sanatçı düşmanlığı (Iris Murdoch'un «Ateş ve Güneş» kitabı üzerinden) ve Feyerabend'in bilim eleştirisi üzerine son yazılar, Anday'ın kısa biçimde bile okuru düşünmeye zorlayabildiğini gösteriyor. Şiir çevirisiyle ilgilenenler için ilk deneme tek başına kitabı okumaya değer.
- Her yazının sonunda kaynak ve tarih belirtilmiş (Çerçeve, Cumhuriyet Kitap)
- Kuramsal düşünce somut beyit, dize ve alıntılarla açıklanıyor
- Kişisel anılar — Ataç, Gölpınarlı ile karşılaşmalar — yazılara canlılık katıyor
Aynı yazarın 1994–95 gazete denemeleri
Anday'ın edebiyat kuramı üzerine daha sistemli çalışması
Anday'ın kültür ve düşünce üzerine bir başka deneme kitabı
«İntihar şiirleri» kitabın en ağır sayfalarıdır. Anday 1986'da Türkiye'de 1068 kişinin intihar ettiğini anımsatır, sonra Ahmet Oktay'ın intihar etmiş on iki yazar ve şair hakkında yazdığı şiirlerden parçalar getirir. «Avrupa ne demektir?» denemesi ise Pär Lagerkvist'in Avrupa üzerine düşüncelerine dayanır.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
