Her Güne Bir Yasa

Önsözde Greene kitabın amacını anlatıyor. İnsan beyni tehlikeli bir ortamda gerçeği net görmek için evrimleşmiş, şimdi ise «leoparlar yerini ince politik oyunlar oynayan insanlara bırakmış». Kültürümüz kafamızı dünyanın nasıl olması gerektiğine dair yanlış fikirlerle dolduruyor: iyi okul ve bağlantılar başarının anahtarıdır, hatadan kaçınmak gerekir, narsist ve kıskanç insanlar azdır, biz de öyle değilizdir. Greene kitabı bir tür «bildungsroman» olarak okumayı öneriyor: okur kahramandır, hayallerinden sıyrılarak olgunlaşır.

Ocak ayı «yaşam görevi» temasında ve Greene'in en kişisel metniyle açılıyor. Sekiz yaşında yazar olmak ister, ama para kazanmak için gazeteciliğe yönelir. Bir gün editörü üçüncü martiniden sonra şöyle der: «Sende yazar kumaşı yok. Hukuk fakültesine git Robert.» Bu söz onu uzun bir arayışa sürükler: Yunanistan'da inşaatlarda, Barselona'da İngilizce öğretmeni, Paris'te otel resepsiyonunda, Los Angeles'ta bir dedektiflik bürosunda çalışır, toplam altmışa yakın iş değiştirir. 36 yaşında Venedik'te bir yayıncıyla tanışır ve bu görüşmeden «İktidar - Güç Sahibi Olmanın 48 Yasası» fikri doğar.

Ocak ayının günlük metinleri çoğunlukla «Ustalık»tan alınmış ve çocukluktaki ilk eğilimleri hatırlamaya çağırıyor. Marie Curie dört yaşında babasının çalışma odasındaki laboratuvar dolabına büyülenmiş gibi bakar. Antropolog Daniel Everett Meksika sınırındaki bir kovboy kasabasında göçmenlerin diline tutulur. Nörolog V. S. Ramachandran Madras'ta deniz kabukları toplar ve yıllar sonra «hayalet uzuvlar» üzerine keşifler yapar. Temple Grandin üç yaşında otizm tanısı alır, ömür boyu hastaneye yatırılması önerilir, ama kendi yolunu bulur. Her sayfa kısa ve etkileyici.

Bazı yeni metinler kitabın en iyi kısmı. Greene «garipliğinizi kucaklayın» diyor ve «İktidar»ın yayıncıları korkuttuğunu ama alışılmadık formatından vazgeçmediğini hatırlatıyor. Çocukken öğretmeninin tahtaya yazdığı «marangoz» kelimesinin harflerinden yeni kelimeler türetmeye nasıl hayran kaldığını anlatıyor. Para ve statüyü doğrudan hedef almanın neden işe yaramadığını «aşırı niyet» etkisiyle açıklıyor: uyumaya çok uğraşınca uyku kaçar. Bu öğütler basit ama samimi.

Şubatın ilk günlerine de baktık, çünkü kitabın en faydalı metinleri arasındalar. 1 Şubat'ta Greene çıraklık döneminin amacının para ya da şöhret değil, «kendini değiştirmek» olduğunu yazıyor: her alanın yüzyıllar içinde oluşmuş kuralları vardır ve yeni başlayan önce bunlara «boyun eğmelidir». 2 Şubat'ta ise on dokuz yaşındaki Ryan Holiday'i nasıl yardımcı olarak yanına aldığını anlatıyor: Holiday onun düşünce biçimini anlamak için kitaplarının kaynakçasındaki eserleri bile okumuş. Greene buradan net bir ders çıkarıyor: ustadan yalnızca almak değil, ona ne verebileceğini de düşünmek gerekir.

Kitabın zayıf yanı da ocakta görünüyor. «Günün Yasası» kısımları sık sık genel bir motivasyon cümlesine dönüşüyor: «Bugün kendinizi zirvede hissetmenizi sağlayan şeyi yapın.» Birkaç gün aynı fikri farklı bir örnekle tekrarlıyor. Greene'in tarihî örneklere dayanan üslubu uzun kitaplarda bağlamla güçleniyor, burada ise yarım sayfalık parçalarda bazen yalnızca bir «ünlü kişinin başarı hikâyesine» indirgeniyor. Füsun Doruker'in çevirisi akıcı.

• Her gün için bir sayfa — kısa, rahat, sırayla okunması gerekmiyor
• Yazarın hayatından yeni, kişisel metinler
• Her metnin altında hangi kitabın hangi bölümünden alındığı belirtiliyor