Bilişsel Davranışçı Terapi: Temel İlkeler ve Uygulama
Uygun
- Bilişsel davranışçı terapi (BDT) pratiğine ilgi duyan psikoloji, psikiyatri öğrencilerine ve klinisyenlere
- BDTnin sadece tekniklerini değil, bilimsel ve felsefi temellerini derinlemesine anlamak isteyenlere
- Popper, Kuhn, Freud gibi isimleri tanıyıp bunların psikoterapiyle ilişkisini görmek isteyenlere
Uygun değil
- Sadece pratik "nasıl yapılır" tavsiyeleri arayan, teorik arka plana ilgisiz okuyuculara
- Bilimsel/felsefi metinlerden uzak duran, hafif popüler psikoloji kitabı arayanlara
- Klinik deneyimi olmadan doğrudan somut terapi tekniklerine geçmek isteyenlere
Kitap sıra dışı bir soruyla açılır: Psikoterapiyle ilgili bir kitap neden bilim felsefesiyle ilgili bir bölümle başlamalı? Prof. Dr. M. Hakan Türkçapar cevabı psikoterapinin kendisinin ne ölçüde "bilim" olabileceği sorusunda arar — çünkü bilişsel davranışçı terapiyi (BDT) diğer yaklaşımlardan ayıran şey, tam olarak gözlem ve hipotez sınamaya dayalı bilimsel yöntemi esas almasıdır.
Yazar bunun için bilim felsefesinin iki merkezi ismini kısa, net biçimde tanıtır: Karl Popperin "yanlışlanabilirlik" ilkesi (bir kuramı bilimsel yapan onun doğrulanabilir olması değil, ilke olarak yanlışlanabilir olmasıdır) ve Thomas Kuhnun "paradigma" kavramı (bilimsel alanların bir hakim modelden diğerine nasıl geçtiği). Newton fiziğinin Einsteinın görelilik kuramıyla yer değiştirmesi, ama yine de ev inşası gibi günlük durumlarda hâlâ "işlevsel" kalması örneği, soyut felsefi kavramı çok somut biçimde canlandırır.
Bölümde dikkat çeken noktalardan biri Doğu ve Batı kaynaklarının paralel kullanılmasıdır: Mevlananın Mesnevisindeki ünlü "kör adamlar ve fil" hikâyesi (her biri hayvanın dokunduğu kısma göre farklı bir tanım yapar) insan idrakinin kısmi, sınırlı doğasını anlatmak için Batı bilim felsefesiyle birlikte kullanılır — BDTnin köklerinin yalnızca modern Batı psikolojisine ait olmadığı gösterilir.
Ardından yazar "insan doğal bir kuramcıdır" tezini geliştirir: herkes günlük gözlemlerinden sürekli "kuramlar" üretir (örn. bir kez kışın gidip görmüş olmaktan yola çıkarak "Ankara soğuk ve karlı bir yerdir" demek), ve bu kişisel kuramların bazıları gerçekliğe uygun, bazıları ise eksik ve çarpıtılmış olur. BDTnin temel işi, bu kişisel "kuramları" (bilişleri) Sokratik sorgulama yoluyla daha bütüncül ve gerçekçi hâle getirmektir.
Bu fikri canlandırmak için yazar somut bir diyalog örneği verir: "Ankara soğuk ve karlı bir yerdir" diyen birine "Hangi ay gitmiştiniz?", "Yazın nasıl oluyor?" gibi sorularla adım adım daha bütüncül bir resme ("kışın soğuk, yazın sıcak") ulaşılır. Bu basit örnek, kitabın sonraki bölümlerinde klinik bağlamda kullanılacak Sokratik sorgulama tekniğinin mantığını daha ilk bölümde çok net biçimde gösterir.
Bölüm daha sonra BDTnin tarihsel köklerine geçer — antik dönem Stoacı filozofu Epiktetosun (MS 55–135) hikâyesiyle: köleikten özgür kalan Epiktetosun "insanları rahatsız eden şeylerin kendisi değil, onlara yüklediğimiz anlamlardır" düşüncesi, modern bilişsel terapinin temel ilkesinin aslında 2000 yıldan uzun süre önce şekillendiğini gösterir. Ardından Freudun psikanalizinden (dürtü kuramı → benlik psikolojisi → nesne ilişkileri kuramı) kısa, sistemli bir tarihsel özet verilir — BDTnin hangi paradigmaların yerini aldığını bağlamlandırmak için.
Türkçaparın yazım tarzı dikkat çekicidir: karmaşık felsefi kavramlar (yanlışlanabilirlik, paradigma) hiçbir zaman kuru terminoloji olarak kalmaz, her biri somut, gündelik bir örnekle (hava durumu, fizik tarihi, köle hikâyesi) canlandırılır. Bu, kitabı salt akademik bir metinden ayıran, klinisyenler için erişilebilir kılan temel niteliktir.
- Felsefi kavramlar (Popper, Kuhn) karmaşık jargon olmadan, somut günlük örneklerle anlatılıyor
- Doğu (Mevlana/Mesnevi) ve Batı (Epiktetos) kaynakları paralel kullanılarak BDTnin kökleri geniş bir bağlamda gösteriliyor
- Sokratik sorgulama tekniği daha ilk bölümde somut bir diyalog örneğiyle canlandırılıyor
BDTnin popüler, kendi kendine yardım düzeyindeki uygulaması — bu kitabın teorik temellerini günlük örneklerle tamamlar
BDTnin klasik temel metni, Türkçaparın kitabında sıkça atıfta bulunulan kaynaklardan biri
Bu kitaba önsöz yazan Judith Beckin kendi uluslararası standart BDT ders kitabı — doğal bir devamı sayılabilir
Bölüm başlıklarına göre, 2-3. bölümler bilişsel terapinin tarihini ve psikoterapiye nasıl uygulandığını daha ayrıntılı anlatıyor.
4-7. bölümler bilişsel yapı, psikopatoloji modeli, klinik değerlendirme ve kitabın temel klinik aracı olan "bilişsel davranışçı formülasyon" üzerinde duruyor.
Kitabın ikinci yarısı (8-14. bölümler) daha pratik seviyeye geçiyor: ilk seansın yürütülmesi, seansların yapılandırılması, otomatik düşünceler ve temel inançlarla çalışma teknikleri — somut klinik algoritmalar açıklanmıyor, yalnızca konu başlıkları.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
