Kırtasiye Dükkânı

Roman 2013'te Massachusetts kışıyla açılıyor. Roya Archer, kocası Walter'ın arabasıyla Duxton Senior Center bakımevine geliyor ve resepsiyonda «Bay Bahman Aslan»la görüşmek için randevu aldığını söylüyor. Walter nazik, mantıklı, her sabah haşlanmış yumurta yiyen bir adam. Roya ise bir hafta önce yalnızca ataş almak için girdiği dükkânda başlayan olayın onu yeniden 1953'e götürdüğünü düşünüyor. Tekerlekli sandalyedeki yaşlı adam ona «bekledim» diyor. Roya da ona altmış yıldır sormak istediği soruyu soruyor.

İkinci bölümden 1953 Tahran'ı başlıyor. On yedi yaşındaki Roya ile on sekiz ay küçük kız kardeşi Zari lisede okuyor, babaları kızlarının «bir sonraki Marie Curie ve Helen Keller» olmasını isteyen eğitim ve demokrasi tutkunu. Başbakan Musaddık petrolü millileştirerek ülkeyi bölüyor, okulda kızlar komünist, Şah yanlısı ve Musaddık yanlısı diye ayrılıyor, polis okul kapısında siyasi broşür dağıtan bir kızı tazyikli suyla ıslatıyor. Roya ise daha çok Hemingway, Dostoyevski ve Rumi okumak istiyor.

Roya'nın Tahran'daki en sevdiği yer Churchill Caddesi ile Hafez Bulvarı'nın köşesindeki Kırtasiye Dükkânı. Rus büyükelçiliğinin karşısındaki dükkân, kitap sattığı kadar defter ve kalem de satıyor. Sahibi Bay Fakhri, Rumi'yi, Sadi'yi, çeviri romanları rafta tutuyor. Bir gün dükkâna rüzgâr gibi bir çocuk giriyor ve Bay Fakhri onun için bir tomar kâğıdı hazır tutuyor: Bahman Aslan, «dünyayı değiştirmek isteyen çocuk». Her salı dükkânda karşılaşıyorlar, yedinci salı Bahman ilk kez onun elini tutuyor. Sonra Roya, Bay Fakhri'nin arka depoda çok daha tehlikeli siyasi malzeme sakladığını öğreniyor.

Bahman, Roya'yı Musaddık yanlısı bir mitinge götürüyor, «Ya ölüm ya Musaddık» sloganları arasında barikata yaslanıp onu koruyor. Birden üç adam arkadan geliyor, biri zincirli bir copla boynuna vuruyor ve «bu kadar saçmalık yaymasan iyi olur» diyor. Kanayan Bahman'ı arkadaşı Cihangir babasının kliniğine götürüyor. Nevruz'dan sonra Bahman ona şiir yazması için bir defter hediye ediyor, ilk sayfaya Rumi'den bir dize yazıyor: «Âşıklar sonunda bir yerde buluşmaz, en başından beri birbirlerinin içindedir». Ghanadi Kafe'de ilk kez şir kahve içiyor, «fil kulağı» ve «dil» pastasını paylaşıyorlar.

Altıncı bölümde Metropol Sineması'nda De Sica'nın «Bisiklet Hırsızları»nı izliyorlar, Bahman Roya'ya yoksulluk ve demokrasi üzerine konuşuyor. Yasemin çalısının yanında ilk öpücüklerini paylaşıyorlar, Bahman evlenme teklif ediyor. Roya kız kardeşine «bir ağaç başına düşmüş gibi» diyor. Zari şüpheci: siyasi tiplere güvenilmez, üstelik Bahman'ın ailesini tanımıyorlar. Bahman, aileden izin istemeye tek başına geliyor, annesinin hasta olduğunu söylüyor. Okunan kısım onun kendi ailesi hakkında ne anlatacağı anında kesiliyor.

Romanın kuruluşu çok yalın ve bu onun gücü: bir yanda yaşlılık, kayıp ve geç gelen bir soru, öbür yanda siyasi kargaşa içinde doğan ilk aşk. 2013 bölümleri kısa, her biri Roya'nın belleğini 1953'e götürüyor. Bölüm başlıkları yılı ve kısa bir adı birlikte veriyor, bu da okurun zaman katmanını kaybetmemesine yardım ediyor. Okunan kısımda Musaddık'ın devrilmesi hakkında yalnızca söylentiler ve uyarılar var: «onu devirmelerine izin veremeyiz».

• İki zaman katmanı: 2013'ün New England'ı ve 1953'ün Tahran'ı
• Tarihî fon (Musaddık, petrolün millileştirilmesi, okuldaki siyasi bölünme) aşk hikâyesinin içine örülüyor
• Rumi ve Sadi şiirleri, her bölümün başında yıl ve kısa ad
• Günlük ayrıntılar: Nevruz sofrası, Ghanadi Kafe, Metropol Sineması, defter ve kalem kokusu
• Eğitimli, liberal bir aile ile muhafazakâr akrabalar arasında kalan kız karakteri