Tehranda kitab dükanı

Roman 2013-cü ildə Massaçusets qışı ilə açılır. Röya Archer əri Walter-in maşını ilə Duxton Senior Center qocalar evinə gəlir və qəbulda «cənab Bəhman Aslan» ilə görüş üçün randevu aldığını deyir. Walter mehriban, məntiqli, hər səhər qaynadılmış yumurta yeyən adamdır. Röya isə bir həftə əvvəl yalnız ataş almaq üçün girdiyi dükanda başlayan hadisənin onu yenidən 1953-ə qaytardığını düşünür. Çarxlı kresloda oturan qoca ona «gözlədim» deyir. Röya də ona altmış ildir soruşmaq istədiyi sualı verir.

İkinci fəsildən 1953-cü ilin Tehranı başlayır. 17 yaşlı Röya və on səkkiz ay kiçik bacısı Zari məktəbdə oxuyur, atası qızlarının «növbəti Marie Curie və Helen Keller» olmasını istəyən təhsil və demokratiya sevdalısıdır. Baş nazir Musaddıq neftin millilləşdirilməsi ilə ölkəni bölür, məktəbdə qızlar kommunist, şah tərəfdarı və Musaddıq tərəfdarı kimi ayrılır, polis məktəb qapısında siyasi vərəqə yayan qızı su şlanqı ilə islatır. Röya isə daha çox Hemingway, Dostoyevski və Rumi oxumaq istəyir.

Röyanın Tehrandakı ən sevdiyi yer Churchill küçəsi ilə Hafiz bulvarının küncündəki kitab-dəftər dükanıdır. Rusiya səfirliyinin qarşısında yerləşən dükan, kitab satan qədər dəftər və qələm də satır. Sahibi Fəxri bəy Rumi və Sədini, tərcümə romanlarını stokda saxlayır. Bir gün dükana külək kimi bir oğlan girir və Fəxri bəy onun üçün bir bağlama kağız hazır saxlayır: Bəhman Aslan, «dünyanı dəyişmək istəyən oğlan». Hər çərşənbə axşamı dükanda görüşürlər, yeddinci çərşənbə axşamı o, ilk dəfə onun əlindən tutur. Sonra Röya Fəxri bəyin arxa anbarında daha təhlükəli siyasi material saxladığını öyrənir.

Bəhman Röyanı Musaddıq tərəfdarı mitinqə aparır, «Ya ölüm, ya Musaddıq» şüarları arasında barrikadaya söykənib onu qoruyur. Birdən üç kişi arxadan gəlir, biri zəncirli dəyənəklə onun boynuna vurur və «bu qədər söz yaymasan yaxşıdır» deyir. Qan axan Bəhmanı dostu Cahangir atasının klinikasına aparır. Novruzdan sonra Bəhman ona şeir yazması üçün dəftər bağışlayır, ilk səhifəyə Rumi misrası yazır: «Aşiqlər bir yerdə görüşmür, onlar elə əvvəldən bir-birinin içindədir». Qənadi kafedə ilk dəfə şir qəhvəni dadır, «fil qulağı» ilə «dil» piroqunu bölüşürlər.

Altıncı fəslin gecəsi Metropol kinosunda De Sica-nın «Velosiped oğruları» filmini izləyirlər, Bəhman Röyaya iqtisadi bərabərsizlik və demokratiya haqqında danışır. Məktəbin sonunda yasəmən kolunun yanında ilk öpüşürlər, o, evlənməyi təklif edir. Röya bacısına «bir ağac başına düşmüş kimi» deyir. Zari isə şübhəlidir: siyasi oğlanlara güvənmək olmaz, üstəlik Bəhmanın ailəsini tanımırlar. Bəhman ailədən icazə istəməyə tək gəlir, anasının xəstə olduğunu deyir. Oxunan hissə onun öz ailəsi haqqında nə danışacağı anında kəsilir.

Romanın qurulushu çox sadədir və bu, onun gücüdür: bir tərəfdə qocalıq, itki və gec gələn sual, digər tərəfdə siyasi çaxnaşma içində doğan ilk məhəbbət. 2013-cü il fəsilləri qısadır, hər biri Röyanın xatirəsini 1953-ə qaytarır. Fəsil başlıqları ili və qısa adı birlikdə verir, bu isə oxucuya zaman qatını itirməməyə kömək edir. Oxunan hissədə Musaddıqın devrilməsi barədə yalnız söz-söhbət və xəbərdarlıqlar var: «onu devirmələrinə icazə verə bilmərik».

• İki zaman qatı: 2013-cü ilin Yeni İngiltərəsi və 1953-cü ilin Tehranı
• Tarixi fon (Musaddıq, neftin millilləşdirilməsi, məktəbdəki siyasi bölünmə) sevgi hekayəsinin içinə toxunur
• Rumi və Sədi şeirləri, hər fəslin başında il və qısa ad
• Gündəlik təfərrüatlar: Novruz süfrəsi, Qənadi kafe, Metropol kinosu, dəftər və qələm qoxusu
• Təhsilli, liberal ailə ilə mühafizəkar qohumlar arasında qalan qız obrazı