Birinci Dünya Savaşı’nda İngiliz Propagandası
Uyğundur
- Birinci Dünya Müharibəsi tarixinə, xüsusən Osmanlı-İngiltərə münasibətlərinə ciddi maraq göstərən oxuculara
- Təbliğat/propaganda mexanizmlərinin tarixi köklərini sosiologiya baxımından öyrənmək istəyənlərə
- Arxiv sənədlərinə əsaslanan, geniş qaynaqçalı akademik əsərləri sevən ciddi oxuculara
- Media sosiologiyası, kimlik qurma və "ötəkiləşdirmə" kimi müasir anlayışların tarixi köklərinə maraqlı olanlara
Uyğun deyil
- Sadə, populyar tarix icmalı axtaran, akademik dilə hazır olmayan oxuculara
- Yalnız döyüş taktikası/hərbi əməliyyatlara fokuslanmaq istəyənlərə — kitab təbliğat və media tərəfinə həsr olunub
- Qısa, yığcam kitab axtaranlara — 650+ səhifə, geniş arxiv sənədləri və əlavələrlə (səh. 437-641) doludur
Sosioloq Dursun Ayan "Sunuş"da təbliğanı "bilgi sosiologiyası" çərçivəsində izah edir — bir insanı və ya xalqı xüsusi bir bilgi ilə "əlini-qolunu bağlamaq" mənasında "öyrənilmiş çarəsizlik" yaratmaq, düşməni "ötəkiləşdirmək" və ona qarşı mənfi kimlik inşa etmək təbliğatın əsas mexanizmi kimi təqdim olunur.
Ayan Avşarın kitabdan sitat gətirdiyi bir parçada, İngilis təbliğat təşkilatının müharibənin əvvəlində kiçik, təsirsiz bir şöbə olduğunu, lakin zamanla "mükəmməl bir təbliğat təşkilatına" çevrildiyini, bütün fəaliyyətlərin sadə insanların hissləri və düşüncələrinə görə planlaşdırıldığını vurğulayır.
Müəllifin öz "Ön Söz"ü daha konkret faktlarla davam edir: müharibənin əvvəlində təbliğaya rəsmi dairələrdə əyləncə kimi baxılırdı, lakin müharibənin ortalarına doğru böyük güclər "sözlü güllələrin" neçə diviziyaya bərabər gücə malik olduğunu anladılar.
Avşar konkret tarixləri göstərir: İngiltərə Parlament Müharibə Məqsədləri Komitəsi 1914-cü il avqustunda "Wellington House" adlı mətbuat bürosunu açaraq təbliğat fəaliyyətinə başladı; 1916-cı il dekabrında isə Xarici İşlər Nazirliyinə bağlı İnformasiya Dairəsi yaradıldı.
Kitab həmçinin təyyarələrin təkcə cəbhələrdə deyil, yaşayış məntəqələrində də təbliğat vasitəsi kimi istifadə olunduğunu, bu sahədə ilk hərəkət edən dövlətin İngiltərə olduğunu qeyd edir — texnologiya ilə təbliğatın birləşməsinin erkən nümunəsi kimi diqqətəlayiqdir.
Ayan "Sunuş"u Türk dilindəki "İngilis oyunu", "İngilis sicimi" kimi ifadələrin özlərinin tarixi təbliğatın izləri ola biləcəyi kimi maraqlı bir müşahidə ilə bitirir — kitab bunu arxiv sənədləri ilə sınamağa çalışır.
- Dil ağır akademik registrdə yazılıb, sosiologiya terminologiyası (bilgi sosiologiyası, ötəkiləşdirmə) tez-tez işlədilir
- Britaniya Milli Arxivi (TNA:PRO) və Türkiyə Baş Qərargah Hərbi Tarix və Strateji Tədqiqat (ATASE) arxivlərindən birbaşa sənədlərə istinad edilir
- Kitab 641-655-ci səhifələrdə geniş qaynaqça və indeks, 437-641-ci səhifələrdə isə arxiv sənədlərindən ibarət əlavələr daşıyır
- "Genişletilmiş İkinci Basım" olması, ilk nəşrdən sonra əlavə sənəd və məzmunla zənginləşdirildiyini göstərir
Kəşfiyyat və təbliğat tarixinə həsr olunmuş, oxşar arxiv-əsaslı yanaşma
Təbliğa fenomeninin daha geniş, nəzəri sosioloji təhlili
Ön sözdən sonra kitab "İngilis Təbliğat Təşkilatı" fəslinə keçir — Parlament Əsgərə Alma Komitəsi, Sansür və Mətbuat Bürosu, Tərəfsiz Mətbuat Komitəsi, Xəbər Bürosu, Wellington House, Mətbuat Nəzarəti və MO5(h), nəhayət MI7 kimi qurumların yaranma və inkişaf tarixini ətraflı izləyir.
Sonrakı böyük bölmə İngilis təbliğatının Osmanlı İmparatorluğuna qarşı fəaliyyətinə həsr olunub (Almaniyaya günah yükləmək, Cihad elanını təsirsizləşdirmək), ardından Avstriya-Macarıstan, Almaniya, Bolqarıstan, Serblər, Arnavudlar və ayrılıqçı axınlara (ermənilər, ərəblər, yəhudilər, kürdlər) qarşı təbliğat ayrıca fəsillərdə araşdırılır.
Kitab İngilis təbliğat broşürlərindəki Birinci Dünya Müharibəsi və Osmanlı Dövləti təsvirini, "Böyük Müharibəyə Dair Bir Həqiqət" adlı iki hissəli bölməni, Nəticə fəslini və 437-641-ci səhifələr arasında geniş arxiv sənədləri əlavələrini əhatə edərək tamamlanır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
