Enerjinin Geleceği I — Petrol, Doğal Gaz, Elektrik
Uyğundur
- Azərbaycan neftinin müstəqillikdən sonrakı tarixini — «Əsrin müqaviləsi»ndən BTC-yə qədər — beynəlxalq kontekstdə oxumaq istəyənlərə
- Enerji siyasəti, geosiyasət və beynəlxalq münasibətlər tələbələrinə
- «Neft» (The Prize) kitabını oxuyub hekayənin 1991-dən sonrakı davamını axtaranlara
- Enerji sektorunda çalışan və ya bu sahəyə maraq göstərən mütəxəssislərə
Uyğun deyil
- Qısa və yüngül oxu axtaranlara — kitab iki cildlik, çox detallıdır
- 2011-dən sonrakı hadisələri (şist inqilabının son mərhələsi, 2020-ci illərin enerji böhranı) öyrənmək istəyənlərə
Giriş dünyanın iki ucunda eyni vaxtda baş verən iki sarsıntı ilə açılır: 11 mart 2011-də Yaponiyada zəlzələ və sunaminin Fukusima nüvə stansiyasını sıradan çıxarması və «Ərəb baharı»nın Yaxın Şərqi bürüməsi. Yergin bunlardan kitabın üç sualını çıxarır: enerji kifayət edəcəkmi, təchizat necə təhlükəsiz saxlanacaq, iqlim narahatlığı enerji sistemini necə dəyişəcək. Müəllif xatırladır ki, admiral Rikover hələ 1950-ci illərdə fosil yanacaqların 2050-yə qədər tükənəcəyindən qorxurdu; bu gün isə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə adambaşına illik neft istehlakı 3 barreldən 6 barrelə qalxanda dünyanın buna necə tab gətirəcəyi sual altındadır.
«Xəzər Derbisi» fəsli SSRİ dağılarkən Qərb neftçilərinin Bakıya gəlişi ilə başlayır: yüz il əvvəl neft maqnatlarının saraylarının və dünyanın ən böyük opera binalarından birinin yerləşdiyi şəhər, onların gözündə «neft tarixi muzeyi»nə bənzəyir. Yergin Xəzər ətrafındakı maraqlar toqquşmasını XIX əsrin «Böyük Oyun»u ilə müqayisə edir, lakin qeyd edir ki, bu dəfə əsas mübarizə silahla deyil, boru kəmərlərinin marşrutu uğrundadır — «boru kəməri siyasəti» və ya iştirakçıların qışqırıq-çağırışına görə «Xəzər Derbisi».
Müəllif oyunçuları bir-bir təqdim edir: Rusiyanın enerji naziri «Bu neft bizimdir!» deyə yumruğunu masaya vurur; ABŞ və Britaniya yeni müstəqil dövlətlərin möhkəmlənməsini və təchizat mənbələrinin şaxələndirilməsini hədəfləyir; İran Qərblə bağlı müstəqil Azərbaycanın öz daxilindəki azərbaycanlılara təsirindən ehtiyat edir; Çinin marağı isə sonradan, sərmayə yolu ilə özünü göstərir. Yeni dövlətlərin məqsədi aydındır: müstəqilliyi qorumaq, amma Rusiyanı da qəzəbləndirməmək.
Tarix qatı ustalıqla verilir: dünyanın ilk neft tankerini quran Lüdviq Nobel, Bakı neftinə söykənərək qurulan Shell, 1905 inqilabı dövründə Bakı mədənlərində ajitasiya aparan gənc Stalin, İslam dünyasında ilk demokratik respublika olan və qadınlara seçki hüququ verən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti, Hitlerin Bakıya çatmaq istəyi. Müəllif Qarabağ müharibəsi nəticəsində əhalinin təxminən 10%-nin məcburi köçkünə çevrildiyini və 1990-cı illərin əvvəllərindəki siyasi qeyri-sabitliyi də qeyd edir.
Fəslin mərkəzində Heydər Əliyevin strategiyası dayanır: Yergin onun Sovet dövründəki karyerasını, Moskvadan uzaqlaşdırılmasını və 1993-də hakimiyyətə qayıdışını təsvir edir, onu «təcrübəli taktik və parlaq strateq» adlandırır. 1994-cü ilin sentyabrında Gülüstan sarayında altı ölkədən on şirkətlə imzalanan «Əsrin müqaviləsi» Azəri-Çıraq-Günəşli yatağını hədəfləyirdi. «Erkən neft»in marşrutu mübahisəsi — şimala, Rusiya üzərindən, yoxsa qərbə, Gürcüstan üzərindən — hər iki marşrutdan istifadə etmək qərarı ilə həll olunur: «Kimsəni incitməyin.»
Əsas ixrac kəməri üçün seçimlər müzakirə olunur: Boğazın 12 döngəli, ən dar yerində 675 metrlik keçidindən tanker trafiki riski, İran üzərindən ucuz mübadilə variantı və nəhayət Bakı–Tbilisi–Ceyhan. Borjomi mineral suyu mənbələri üstündə gecə saat üçə qədər davam edən danışıqlar kimi epizodlar kitaba canlılıq qatır. 2006-da kəmər açılanda mərasimdə artıq İlham Əliyev dayanır; Yergin onun «Neftə əsas məqsədimiz üçün ehtiyacımız var: həqiqi ölkə olmaq» sözlərini sitat gətirir. Fəsil Şahdəniz qazını Türkiyəyə daşıyan Cənubi Qafqaz boru kəməri ilə bitir.
- Hər fəsil konkret səhnə ilə açılır, tarix, iqtisadiyyat və şəxsiyyətlər ustalıqla hörülür
- Xəritələr (Xəzər və Qafqaz, boru kəməri siyasəti) mətni asan izlənən edir
- Müəllifin onilliklər boyu enerji sektorunda apardığı şəxsi müsahibələr kitaba daxili perspektiv qatır
Müəllifin 1850-lərdən 1991-ə qədər neft tarixini danışan əvvəlki kitabı, saytımızda da icmalı var
Müəllifin 2020-ci ildə yazdığı, enerji və geosiyasətin sonrakı mərhələsini izləyən kitabı
Oxunan fəsil əsas ixrac kəməri üçün seçimləri müzakirə edir: Boğazın dar keçidindən tanker trafiki riski, İran üzərindən ucuz mübadilə variantı və nəhayət Bakı–Tbilisi–Ceyhan. 2006-da kəmər açılanda mərasimdə İlham Əliyev dayanır; Yergin onun «Neftə əsas məqsədimiz üçün ehtiyacımız var: həqiqi ölkə olmaq» sözlərini sitat gətirir. Fəsil Şahdəniz qazını Türkiyəyə daşıyan Cənubi Qafqaz boru kəməri ilə bitir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
