Karanlığın Savaşçıları
Uyğundur
- Soyuq müharibə və Birinci Dünya müharibəsi dövrü kəşfiyyat tarixinə ciddi maraq göstərənlərə
- Amerika kəşfiyyat qurumlarının (CIA daxil) institusional tənqidini oxumaq istəyənlərə
- Texnologiya ilə insan mənbəli kəşfiyyat arasındakı gərginliyi anlamaq istəyənlərə
- Jurnalist üslubunda yazılmış, konkret hadisələrlə zənginləşdirilmiş tarixi təhlili sevənlərə
Uyğun deyil
- Sürətli templi casus romanı axtaran, bədii gərginlik istəyən oxuculara — kitab analitik, nəqli deyil
- 1985-dən sonrakı (Soyuq müharibənin sonu, 11 sentyabr sonrası) kəşfiyyat tarixini axtaranlara — kitab yalnız 1985-ə qədəri əhatə edir
- Sadə, tək istiqamətli "qəhrəmanlıq" hekayəsi gözləyənlərə — Volkman sistemin uğursuzluqlarına daha çox fokuslanır
Volkman kitaba keçmiş CİA Baş Direktor Müavini Samuel V. Wilsonun məşhur sözü ilə başlayır: Amerika kəşfiyyatı Tanrının gələn çərşənbə nə edəcəyini bilə bilməz, amma nə vaxt "dəli olacağını" söyləyə bilər. Bu, kitabın əsas tezisini müəyyən edir — Amerika kəşfiyyatı, xərclədiyi milyardlarca dollara baxmayaraq, sistemli uğursuzluqlarla doludur.
Müəllif bunun kök səbəbini Amerika mədəniyyətinin texnologiyaya kor-koranə etibar etməsində görür: kəşfiyyatın yalnız ~20%-i insan mənbəli (əsasən səfirliklərə bağlı CIA agentləri vasitəsilə), qalanı peyk fotoşəkilləri və elektron dinləmə kimi texniki mənbələrdən gəlir. Volkmanın arqumenti sadədir — kəmiyyət keyfiyyəti təmin etmir, xam məlumat onu şərh edəcək insan olmadan mənasızdır.
Bunu sübut etmək üçün tarixi nümunələr sıralanır: İkinci Dünya müharibəsində Alman radio siqnallarını deşifrə edən məşhur "Ultra" sistemi belə Almanların Ardennes hücumunu (Bulge Döyüşü) qabaqcadan xəbər verə bilmədi; 1972-ci ildə ekspertlərin OPEC ölkələri barədə xəbərdarlığına məhəl qoyulmaması 1973 neft böhranını gözlənilməz zərbəyə çevirdi; Stalin, Nazi hücumunun dəqiq tarixini göstərən raportu "İngilis provokasiyası" adlandıraraq rədd etdi.
Giriş fəsli bunu "özünü aldatmaqdan duyulan məmnunluq prosesi" adlandırdığı bir naxışla bağlayır — 1940-dan bəri "sürpriz" sayılan demək olar bütün kəşfiyyat hadisələri əslində əvvəlcədən bilinirdi, amma qərar vericilər öz inanclarına uyğun gəlməyən məlumatı rədd etdilər.
1-ci fəsil isə bu abstrakt tənqidi konkret bir səhnəyə köçürür: 1918-ci il 15 sentyabr gecəsi, Moskvada Amerika kəşfiyyatının Rusiyadakı şefi Xenofon Dmitreviç Kalamatiano, diplomatik sığınacaq axtararaq Norveç səfirliyinin divarını dırmaşarkən yağışdan islanmış divardan sürüşüb Çeka gözətçisi tərəfindən tutulur.
Kalamatiano özünü "Pankivel" adlı idxal-ixrac şirkətinin ticarət nümayəndəsi kimi təqdim etsə də, əlindəki bastonun içindən çıxan sarılmış kağızda Rusiyadakı bütün agentlərinin adları və onlara ödənilən məbləğlər yazılı idi — Amerika kəşfiyyat tarixinin ən ağır institusional səhvlərindən biri, bütün şəbəkənin bir zərbədə ifşa olunması.
- Volkman "Newsday" qəzetinin mükafatlı araşdırıcı jurnalisti və "Espionage" jurnalının redaktoru olub — kitab akademik deyil, araşdırıcı jurnalistika üslubunda yazılıb
- Struktur analitik tənqidlə (Giriş) konkret insan hekayələrini (Kalamatiano səhnəsi) növbələşdirir — quru institusional tənqid canlı nəqli epizodlarla balanslaşdırılır
- Hər fəslin sonunda termin izahları (Çeka → sonradan KGB adlanır) və mənbə qeydləri verilib
- 347 səhifəlik kitab 10 fəsil + Ön söz/Son söz strukturunda qurulub, xronoloji ardıcıllıqla 1918-dən 1980-ci illərə qədər irəliləyir
CIA-nın institusional uğursuzluqlarına daha geniş, daha müasir dövrü əhatə edən oxşar tənqidi baxış
Amerika kəşfiyyatının daxili mədəniyyətinə fərdi bioqrafiya (Richard Helms) prizmasından baxan tamamlayıcı əsər
Giriş və Kalamatiano epizodundan sonra kitab xronoloji şəkildə irəliləyir — 2-ci fəsil ("Şans Əsəri") təsadüfün kəşfiyyatdakı rolunu, 3-4-cü fəsillər ("Uzayda Bir Milçək", "Milli Texniki Vasitələr") peyk və texniki kəşfiyyatın yüksəlişini araşdırır.
5-6-cı fəsillər ("Agent Müharibələri" I və II) Soyuq müharibə dövrü casus-əks-casus toqquşmalarına, 7-ci fəsil böyük institusional böhranlara, 8-ci fəsil dəniz və hava kəşfiyyatına həsr olunub. 9-cu fəsil Sovet nüvə sınaq poliqonu Semipalatinskin izlənməsi hekayəsini, son fəsil isə kitabı ümumiləşdirən bir sintezi təqdim edir — Sonsöz Amerika kəşfiyyatının gələcəyi barədə Volkmanın öz proqnozları ilə bitir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
