Disleksi — Öğrenme Engeli
Uyğundur
- Oxuma, yazma və ya riyaziyyatda çətinlik çəkən uşağın valideynlərinə
- İbtidai sinif müəllimlərinə və məktəb psixoloqlarına
- Öyrənmə çətinliyinin növlərini bir yerdə görmək istəyənlərə
- Həm istedadlı, həm də məktəbdə zəif görünən uşağı anlamaq istəyənlərə
Uyğun deyil
- Disleksiya üçün konkret məşq və proqram axtaranlara
- Elmi dəqiqlik və mənbə göstəricisi gözləyənlərə
- Canlı, hekayəli üslub istəyənlərə
Səkkizinci fəsil az danışılan, amma çox vacib bir mövzuya həsr olunub: «iki dəfə fərqli» uşaqlar — yəni üstün zəka və ya istedadla yanaşı fiziki və ya zehni problemi olanlar. Kitab fiziki tərəfdə görmə, eşitmə, hərəkət məhdudiyyətlərini, zehni tərəfdə isə öyrənmə çətinliyini, DEHP-i, autizmi və Asperger sindromunu sadalayır. Ən çox rast gəlinən birləşmə üstün zəka ilə öyrənmə çətinliyi, ikincisi isə üstün zəka ilə DEHP-dir.
Fəslin praktik dəyəri diaqnozla bağlı tövsiyələrdədir: bu uşaqları tək bir testlə deyil, bütöv «diaqnoz batareyası» ilə qiymətləndirmək lazımdır — ətraflı ailə tarixçəsi, WISC-R kimi zəka testləri, üstün şagirdlərin davranış xüsusiyyətləri testləri, uğur və yaradıcılıq testləri, gözlənilən və göstərilən nəticə arasındakı fərq, portfel qiymətləndirməsi, valideyn və müəllim rəyi. Kitab haqlı olaraq xəbərdarlıq edir: fiziki əngəli olan uşaqlarda problem dərhal görünür, amma onların güclü zehni potensialı çox vaxt nəzərdən qaçır; yalnız zəif tərəflərə fokuslanmaq güclü tərəfləri köreldir və onsuz da zədələnmiş özünəinamı daha da sarsıdır.
Ən maraqlı hissə zehni cəhətdən «iki dəfə fərqli» uşaqların üç qrupudur. Birinci qrup — motivasiya çatışmazlığı, məktəb uğursuzluğu səbəbindən çətinlik çəkən və bəzən «tənbəl» adlandırılan üstün uşaqlar. İkinci qrup — öyrənmə çətinliyi diaqnozu qoyulmuş, amma üstün zəkası fərq edilməmiş uşaqlar. Üçüncü qrup isə ən çətin haldır: üstünlük və öyrənmə çətinliyi bir-birini «maskalayır», sinifdə uşaq nə istedadlı, nə də problemli görünür və motivasiyası asanlıqla qırılır. Bu təsnifat valideyn və müəllim üçün həqiqətən göz açıcıdır.
Doqquzuncu fəsil ruhlandırıcı olmaq istəyir: «Disleksiya uğursuzluğa səbəb deyil, qorxma». Burada Albert Eynşteyndən Tom Kruzə, Leonardo da Vinçidən Cennifer Anistona qədər 27 məşhurun adı və qısa bioqrafiyası «disleksiyalı» kimi verilir. Məqsəd başa düşüləndir — uşağa və valideynə ümid vermək — lakin siyahı problemlidir. Eynşteyn, Motsart, Edison, Vaşinqton kimi tarixi şəxsiyyətlərin disleksiyası haqqında heç bir etibarlı sübut yoxdur, bunlar internetdə yayılmış miflərdir; Stiven Hokinqin ağır xəstəliyi disleksiya deyildi. Məhəmməd Əlinin doğum tarixi «ö. 17 Ocak 1942» kimi, yəni ölüm tarixi kimi yazılıb.
Fəsil həm də başqa bir baxımdan zəifdir: məşhurların siyahısı disleksiya ilə necə mübarizə apardıqları haqqında heç nə demir — sadəcə doğum tarixləri, mükafatlar və rollar sadalanır. Belə siyahı ruhlandırıcı olmaq əvəzinə səthi qalır və elmi kitabdan çox internet səhifəsinə bənzəyir. Səkkizinci fəslin ciddi, müəllimlər üçün yararlı dili ilə doqquzuncu fəslin populyar üslubu arasındakı fərq də kitabın müxtəlif mənbələrdən yığıldığını hiss etdirir.
Nəticədə bu hissə kitabın həm ən faydalı, həm də ən zəif tərəfini göstərir. «İki dəfə fərqli» uşaqlar haqqında fəsil az rast gəlinən və praktik məlumat verir və istedadlı, amma məktəbdə uğursuz uşağı anlamaq istəyən valideyn üçün tək başına kitabı oxumağa dəyər edir. Məşhurlar siyahısını isə ehtiyatla oxumaq lazımdır: disleksiyalı uşağa ən yaxşı ümid tanınmış adlar deyil, erkən diaqnoz, düzgün dəstək və onun güclü tərəflərinin görülməsidir.
- Öyrənmə çətinliyinin hər növünə ayrıca fəsil
- Maddələrlə sadalanan diaqnoz meyarları və əlamətlər
- Kənar sütunlarda qısa izahlar və rəngli fotoşəkillər
- Kitabın sonunda ingilisdilli akademik mənbələrin siyahısı
Eyni seriyadan, öyrənmə çətinliyi ilə tez-tez birlikdə rast gəlinən DEHP haqqında — saytımızda icmalı var
Uşağın fərqli düşüncə tərzini tanıyıb ona uyğun öyrətməyi izah edir — saytımızda icmalı var
Oxuma, yaddaş və diqqətin necə işlədiyini elmi səviyyədə izah edir — saytımızda icmalı var
Doqquzuncu fəsil ruhlandırıcı olmaq istəyir: «Disleksiya uğursuzluğa səbəb deyil, qorxma». Burada Albert Eynşteyndən Tom Kruza, Leonardo da Vinçidən Cennifer Anistona qədər 27 məşhurun adı və qısa bioqrafiyası «disleksiyalı» kimi verilir. Məqsəd uşağa və valideynə ümid vermək olsa da, siyahı disleksiya ilə necə mübarizə apardıqları haqqında heç nə demir — yalnız doğum tarixləri, mükafatlar və rollar sadalanır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
