Enerjinin Geleceği I — Petrol, Doğal Gaz, Elektrik
Uygun
- Bağımsızlık sonrası Azerbaycan petrolünün hikâyesini — «Yüzyılın Anlaşması»ndan BTC'ye — uluslararası bağlamda okumak isteyenlere
- Enerji politikası, jeopolitik ve uluslararası ilişkiler öğrencilerine
- «Petrol» (The Prize) kitabını okuyup hikâyenin 1991 sonrasını arayanlara
- Enerji sektöründe çalışan ya da bu alana ilgi duyan uzmanlara
Uygun değil
- Kısa ve hafif bir okuma arayanlara — kitap iki ciltlik ve çok ayrıntılı
- Salt çevre ve yenilenebilir enerji odaklı bir kitap bekleyenlere — bu konular II. ciltte
- 2011 sonrası gelişmeleri (kaya devriminin son evresi, 2020'lerin enerji krizi) öğrenmek isteyenlere
Giriş, dünyanın iki ucunda aynı anda yaşanan iki sarsıntıyla açılıyor: 11 Mart 2011'de Japonya'daki deprem ve tsunaminin Fukuşima nükleer santralini devre dışı bırakması ve «Arap Baharı»nın Ortadoğu'yu sarması. Yergin bunlardan kitabın üç sorusunu çıkarıyor: enerji yetecek mi, tedarik nasıl güvende tutulacak, iklim kaygısı enerji sistemini nasıl değiştirecek? Yazar, Amiral Rickover'ın daha 1950'lerde fosil yakıtların 2050'den önce tükeneceğinden korktuğunu hatırlatıyor; bugünün sorusu ise gelişmekte olan ülkelerde kişi başı yıllık petrol tüketimi 3 varilden 6 varile çıktığında dünyanın bununla nasıl baş edeceği.
«Hazar Derbisi» bölümü SSCB dağılırken Batılı petrolcülerin Bakü'ye gelişiyle başlıyor: yüz yıl önce petrol krallarının saraylarına ve dünyanın en büyük opera binalarından birine ev sahipliği yapan şehir, onların gözünde bir «petrol tarihi müzesine» benziyor. Yergin Hazar etrafındaki çıkar çatışmasını 19. yüzyılın «Büyük Oyun»uyla karşılaştırıyor, ama bu kez asıl mücadelenin silahla değil boru hattı rotaları üzerinden yapıldığını vurguluyor — «boru hattı siyaseti» ya da gürültüsü nedeniyle «Hazar Derbisi».
Yazar oyuncuları tek tek tanıtıyor: Rusya'nın enerji bakanı yumruğunu masaya vurup «Bu petrol bizim!» diyor; ABD ve Britanya yeni bağımsız devletlerin pekişmesini ve arz kaynaklarının çeşitlenmesini hedefliyor; İran, Batı'ya bağlı bağımsız bir Azerbaycan'ın kendi Azerileri üzerindeki etkisinden çekiniyor; Çin'in ilgisi ise sonradan, yatırım yoluyla kendini gösteriyor. Yeni devletlerin hedefi net: bağımsızlığı korumak ama Rusya'yı da kızdırmamak.
Tarih katmanı ustalıkla işleniyor: dünyanın ilk petrol tankerini yapan Ludwig Nobel, Bakü petrolüne dayanarak kurulan Shell, 1905 devrimi döneminde Bakü sahalarında ajitasyon yapan genç Stalin, İslam dünyasının ilk modern parlamentosunu kuran ve kadınlara oy hakkı tanıyan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, Hitler'in Bakü'ye ulaşma arzusu. Yazar Karabağ savaşı sonucunda nüfusun yaklaşık %10'unun yerinden edildiğini ve 1990'ların başındaki siyasi istikrarsızlığı da not ediyor.
Bölümün merkezinde Haydar Aliyev'in stratejisi var: Yergin onun Sovyet dönemindeki kariyerini, Moskova'dan uzaklaştırılmasını ve 1993'te iktidara dönüşünü anlatıyor, onu «ustalığı kanıtlanmış bir taktikçi ve parlak bir stratejist» olarak niteliyor. Eylül 1994'te Gülistan Sarayı'nda altı ülkeden on şirketle imzalanan «Yüzyılın Anlaşması» Azeri-Çırağ-Güneşli sahasını hedefliyordu. «Erken Petrol»ün rotası tartışması — kuzeye, Rusya üzerinden mi, batıya, Gürcistan üzerinden mi — iki rotayı birden kullanma kararıyla çözülüyor: «Kimseyi gücendirmeyin.»
Ana ihraç hattı için seçenekler tartışılıyor: 12 kıvrımlı, en dar yeri 675 metre olan Boğaz'daki tanker trafiği riski, İran üzerinden ucuz takas seçeneği ve nihayet Bakü–Tiflis–Ceyhan. Borjomi maden suyu kaynakları üzerine sabahın üçüne kadar süren görüşmeler gibi sahneler kitaba canlılık katıyor. 2006'da boru hattı açıldığında törende artık İlham Aliyev var; Yergin onun «Petrole ana hedefimiz için ihtiyacımız var: gerçek bir ülke olmak» sözünü aktarıyor. Bölüm Şah Deniz gazını Türkiye'ye taşıyan Güney Kafkas Boru Hattı ile bitiyor.
- Her bölüm somut bir sahneyle açılıyor; tarih, ekonomi ve kişilikler ustalıkla örülüyor
- Haritalar (Hazar ve Kafkaslar, boru hattı siyaseti) metni kolay izlenir kılıyor
- Yazarın enerji sektöründe onlarca yıl boyunca yaptığı kişisel görüşmeler içeriden bir bakış sunuyor
- Türkçe baskıda tarama hataları ve bazı terim tutarsızlıkları var
Yazarın 1850'lerden 1991'e petrol tarihini anlatan önceki kitabı, sitemizde de incelemesi var
Yazarın 2020'de yazdığı, enerji ve jeopolitiğin sonraki evresini izleyen kitabı
Okunan bölüm ana ihracat hattı için seçenekleri tartışır: Boğaz'ın dar geçidinden tanker trafiği riski, İran üzerinden ucuz takas seçeneği ve sonunda Bakü–Tiflis–Ceyhan. 2006'da hat açıldığında törende İlham Aliyev durmaktadır; Yergin onun «Petrole asıl amacımız için ihtiyacımız var: gerçek bir ülke olmak» sözlerini aktarır. Bölüm Şahdeniz gazını Türkiye'ye taşıyan Güney Kafkasya boru hattıyla biter.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
