Sezgi Pompaları ve Diğer Düşünme Aletleri
Uygun
- Felsefeye, bilişsel bilime ve zihin felsefesine ilgi duyan ama kuru akademik dille karşılaşmak istemeyen okurlara
- "Nasıl düşünmeli" sorusuna pratik araçlar arayan, Occam'ın Usturası gibi tanıdık kavramları daha derinden anlamak isteyenlere
- Fikri maceralardan (von Neumann, Feynman hakkındaki efsaneler gibi) keyif alan, bilimsel espri dolu üslubu sevenlere
- Özgür irade, bilinç, anlam gibi "büyük" felsefi soruları adım adım, somut örneklerle keşfetmek isteyenlere
Uygun değil
- Felsefeyi yalnızca biçimsel, matematiksel kanıtlar şeklinde kabul eden, "eğlenceli" tonu ciddiyetsizlik sayan okurlara
- Bir kitabı baştan sona bir roman gibi doğrusal okumayı seven, 77 ayrı "alet"ten oluşan parçalı yapıya alışamayacak okurlara
- Dennett'in materyalist, dinî olmayan bilinç anlayışına felsefi olarak karşı olan, kitaba önyargısız yaklaşamayacak okurlara
Önsözde Dennett, kitabın 2012 baharında Tufts Üniversitesi'ndeki felsefe seminerinden nasıl doğduğunu anlatıyor — bilerek felsefede uzmanlaşmamış 13 birinci sınıf öğrencisini seçmiş, kitabı uzman olmayan okurlar için erişilebilir kılmada onların yardımına başvurmuş.
Giriş bölümü "düşünmek zordur" teziyle başlıyor — nöropsikolog Marcel Kinsbourne'a göre bu zorluk, sürekli daha kolay ama çıkmaz sokak olan cazip yollarla mücadeleden kaynaklanıyor.
Dennett bunu John von Neumann hakkında ünlü bir efsaneyle örnekliyor — matematikçi-fizikçi, basit bir "iki tren ve kuş" bilmecesinde bile en zor (sonsuz seri toplama) yolu seçmiş, oysa anında kolay bir çözüm vardı; bu da "ne kadar akıllı olursanız olun, kolay yolu seçtiğinizde daha akıllısınız" tezini destekliyor.
Bölüm, düşünme araçlarını kategorilere ayırıyor: etiketler (canlı isimler), örnekler, benzetmeler ve mecazlar, "iskele" (kurması zaman alan ama sonra tüm sorunları kolaylaştıran yapı) ve son olarak Dennett'in kendi buluşu olan "sezgi pompaları" — keskin sezgiler uyandıran küçük düşünce deneyleri.
Bölüm iki somut sezgi pompasıyla bitiyor: "Acayip Başgardiyan" (her gece tüm kilitleri açan ama mahkumları yine de "özgür bırakmayan" gardiyan) ve "Çöplükteki Mücevherler" (kaldırımdaki çöp kutusunda bulunan değerli taşlar, ama onları değerlendirme fırsatı olmadan) — ikisi de kitabın ilerleyen bölümlerinde derinlemesine işlenecek özgür irade konusuna zarif bir giriş sağlıyor.
- Ciddi felsefi konuları günlük hayat benzetmeleriyle (marangozluk, demircilik) ve ünlü bilim insanları hakkındaki efsanelerle (von Neumann, Feynman) canlandıran üslup
- 77 ayrı "alete" bölünmüş, istenilen sırada okunabilen, başvuru kitabı gibi de kullanılabilen modüler yapı
- Kendi kavramlarına (sezgi pompaları) eleştirel mesafeden bakan, bunların hem faydalı hem şaibeli hem de yanıltıcı olabileceğini açıkça kabul eden entelektüel dürüstlük
- Öğrencilerinden editörüne kadar kitabın oluşumuna katkıda bulunan herkese ayrıntılı teşekkür eden samimi, kişisel Önsöz tonu
Dennett'in birlikte derlediği "The Mind's I" kitabının yazarı, benzer oyunbaz-felsefi üslupla yazılmış bir klasik
Aynı yazarın bilinç felsefesine adanmış, daha sistematik asıl eseri
Benzer şekilde dil ve biliş üzerinden zihnin nasıl çalıştığını inceleyen popüler bilim eseri (sitemizde daha önce incelendi)
Giriş bölümünden sonra kitap beş büyük kısma ayrılıyor: Genel düşünme araçları (Occam'ın Usturası, Sturgeon Yasası, Reductio ad Absurdum gibi), Anlam ve İçerik hakkında araçlar, Zihin hakkında araçlar (Çin Odası, Zombiler ve Zimbolar), Evrim hakkında araçlar ve son olarak Özgür İrade'ye ayrılmış tam bir bölüm.
Kitabın son kısımlarında Dennett kendi konumunu açıkça ortaya koyuyor: bilinç "büyülü" bir madde değil, beynin hesaplama süreçlerinin bir sonucudur; özgür irade ise determinizmle çelişmez, tam tersine karmaşık bir nedensellik ağına "kök salmıştır" — Giriş'teki "Acayip Başgardiyan" örneği bu tezin ilk tohumuydu.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
