Amerika Uygarlıkları — Olmekler, Teotihuacanlar, Toltekler, Mayalar, Aztekler, İnkalar
Uyğundur
- Maya tarixinin dövrləri və İspan işğalı haqqında qısa xronologiya axtaranlara
- Kakaonun tarixi kimi maraqlı yan mövzuları sevənlərə
- Seriyanın digər sivilizasiya cildlərini oxuyanlara
Uyğun deyil
- Elmi baxımdan etibarlı bir giriş axtaranlara — mətn arxeologiya ilə psevdoarxeologiyanı qarışdırır
- Mayalar haqqında dərin bilik istəyənlərə — bunun üçün Maykl Konun kitabı daha yaxşıdır
- Mənbə qeydləri olan mətn gözləyənlərə
Fəsil Mayaların yenidən kəşfi ilə başlayır: 1839-da amerikalı diplomat və yazıçı Con Lloyd Stivens memar-rəssam Frederik Kezervudla Yukatan cəngəlliklərinə gedir, qısa müddətdə qırx dörd yaşayış yeri tapır və Maya sənətinin mükəmməlliyinə heyranlığını kitablarında yazır. Ardından Maya cəmiyyətinin quruluşu — mərkəzi dövlətin olmaması, kral, zadəganlar, kahinlər, döyüşçülər, sənətkarlar və kəndlilər — və təxminən 15 min yazılı abidə haqqında məlumat verilir. Bu hissə sadə və məlumatlıdır.
Maya tarixinin yeddi dövrə bölünməsi fəslin ən faydalı hissəsidir: Maya təqviminin başlanğıcı sayılan e.ə. 3114-cü il, Sakit okean sahilində kiçik yaşayış məntəqələri, Tikal, Karakol kimi böyük şəhərlərin yaranması, eramızın 250–800-cü illərindəki klassik zirvə, 800–950-ci illərin çöküşü, Çiçen-İtsanın Toltek hakimiyyəti və nəhayət İspan işğalı. İşğal hissəsi xüsusilə aydın yazılıb: 1517-də Ernandes de Kordobanın Maya döyüşçüləri tərəfindən yaralanması, 1526–1528-də Montexonun gəlişi, Avropadan gələn xəstəliklərin Mərkəzi Amerikanın yerli əhalisinin 90 faizini məhv etməsi və Mayaların müqavimətinin Çiapasda bu günə qədər davam etməsi.
Fəslin sonunda isə Arizona Universitetindən arxeoloq Takeşi İnomatanın Seybal abidəsindən 154 radiokarbon tarixinə əsaslanan tədqiqatı verilir: Mayalar təkcə IX əsrdə deyil, II əsrdə də bir çöküş yaşayıb və hər iki çöküş eyni yolla — kiçik müharibə və siyasi böhran dalğaları, böyük tərk edilmə, qismən bərpa və yenidən çöküş — gedib. Bu, kitabın ən müasir və ən yaxşı mənbəli hissəsidir.
Problem ondadır ki, bu elmi hissələrin arasında psevdoarxeologiya eyni tonla, heç bir tənqidi qeyd olmadan verilir. «Drezden kodeksində Atlantisin çöküşü» başlıqlı bölmə Pleyadalardan, Siriusdan və Veneradan gələn «göy varlıqlarının» enerji bədənlərindən, Atlantisdən Maya torpaqlarına gələn «Ali insan varlıqlarından» danışır və Avropadakı «mavi qan» ifadəsinin Mayaların «mavi rəngli müqəddəs əcdadlarından» gəldiyini iddia edir — halbuki bu ifadə ispan zadəganlarının dəri altından görünən damarlarına aid «sangre azul» deyimindən yaranıb. Tolteklər fəslində də Tolteklərin batmış Mu və ya Atlantis qitəsindən gəldiyi fikri «bir çox arxeoloq tərəfindən dəstəklənən» fərziyyə kimi təqdim olunur.
Başqa bir nümunə: nəhəng daşların necə yonulduğunu göstərmək üçün adı çəkilməyən bir «təcrübə» təsvir edilir və buradan Mayaların «çox inkişaf etmiş alətlərə» malik olduğu nəticəsi çıxarılır; Maya yazısının başlanğıcı isə heç bir sübut olmadan e.ə. 400-dən «ən azı 10 min il» geriyə aparılır. «Atatürkün Maya-türk lüğəti» bölməsi — Atatürkün Maya dili kitabını oxuyarkən təxminən 150 sözə türkcə qarşılıq yazması — tarixi maraq kimi dəyərlidir, amma kitab müasir dilçiliyin Maya və türk dilləri arasında qohumluq tanımadığını qeyd etmir.
Nəticədə kitab seriyanın ən zəif cildlərindən biridir: xronologiya və İspan işğalı hissələri istifadə oluna bilər, lakin elmi məlumatla mistik iddiaların eyni səhifədə, eyni ciddiyyətlə yan-yana durması təcrübəsiz oxucunu yanılda bilər. Mezoamerika haqqında etibarlı giriş istəyən oxucuya saytımızda icmalı olan Maykl D. Konun «Mayalar» kitabını tövsiyə edirik.
- Səkkiz fəsil və rəngli illüstrasiyalar
- Kənar sütunlarda şəxslərin qısa bioqrafiyaları
- Sonda müəllif və tərcüməçi ədəbiyyat siyahıları
Mayalara dair ən nüfuzlu akademik girişlərdən biri — saytımızda icmalı var
Eyni seriyadan, başqa bir qitənin qədim sivilizasiyaları — saytımızda icmalı var
Eyni seriyadan, oxşar güclü və zəif tərəflərlə — saytımızda icmalı var
Elmi hissələrin arasında psevdoarxeologiya eyni tonla verilir. «Drezden kodeksində Atlantisin çöküşü» başlıqlı bölmə Pleyadalardan, Siriusdan və Veneradan gələn «göy varlıqlarının» enerji bədənlərindən, Atlantisdən Maya torpaqlarına gələn «Ali insan varlıqlarından» danışır. «Atatürkün Maya-türk lüğəti» bölməsində isə Atatürkün Maya dili kitabını oxuyarkən təxminən 150 sözə türkcə qarşılıq tapdığı iddia olunur — bu iddialar elmi dəlillərlə təsdiqlənmir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
