Anksiyete — İçten Gelen Belirsiz Kaygı
Uyğundur
- Anksiyete pozğunluqlarının növlərini qısa öyrənmək istəyən psixologiya tələbələrinə
- Özündə və ya yaxınında narahatlıq əlamətləri görüb terminləri anlamaq istəyənlərə
- Virtual reallığın psixoterapiyada istifadəsi ilə maraqlananlara
- Seriyanın digər psixologiya kitablarını oxuyanlara
Uyğun deyil
- Praktik məşqlər və özünəkömək planı axtaranlara
- Ən son elmi təsnifatı (DSM-5) gözləyən mütəxəssislərə
- Canlı, şəxsi hekayələrlə yazılmış kitab istəyənlərə
Fəsil texnologiyanın psixologiyaya gətirdiyi alətləri — MRT, EEQ, dəri qalvanik reaksiyası ölçümü — sadalayıb virtual reallığa keçir: başa taxılan eynək və ya dəbilqə ilə istifadəçinin hisslərini «aldadaraq» onu fiziki olaraq süni mühitin içində olduğunu hiss etdirən texnologiya. Kitab virtual reallığın tibbdə iki fərqli rolunu ayırır: cərrahlar üçün simulyasiya aləti, davranış təbabəti üçün isə qarşılıqlı təsir aləti. 1990-cı illərin ortalarından klinikada istifadə olunan bu metodun ən geniş tətbiq sahəsi anksiyete pozğunluqları, TSSP və OKP-dir.
Nəzəri əsas aydın izah olunur. Anksiyete müalicəsində ən effektiv üsullardan biri «məruz qoyma»dır və o, üç formada aparılır: real həyatda qorxulan vəziyyətlə üzləşmə, xəyalda canlandırma və virtual reallıq. Foa və Kozakın emosional emal nəzəriyyəsinə görə, qorxu strukturunu dəyişmək üçün əvvəlcə onu aktivləşdirmək, sonra ona köhnə öyrənmələrlə uyğun gəlməyən yeni məlumat yerləşdirmək lazımdır. Bunun üçün üç şərt var: şəxs mühitin içində olduğunu hiss etməli, mühit fizioloji həyəcan yaratmalı və öyrənilən real həyata ötürülə bilməlidir.
Fəslin güclü tərəfi konkret araşdırmalardır. 1993-cü ildə hündürlük fobiyası olan şəxslərlə aparılmış ilk nəzarətli tədqiqatda Rotbaum və həmkarları iştirakçıları səkkiz həftə ərzində lift, körpü və eyvanlı virtual mühitlərə məruz qoyublar; iştirakçılar mühitin süni olduğunu bildikləri halda ovuclarının tərlədiyi, dizlərinin əsdiyi qeyd olunub və nəticədə narahatlıq əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Hörümçək fobiyası ilə bağlı Karlinin 1997-ci il işində virtual hörümçəyə toxunma hissi yaradılıb, sonrakı tədqiqatlarda isə Half-Life və Unreal Tournament kimi kompüter oyunlarının mühərrikləri terapiya mühitinə çevrilib — oxucu üçün həm maraqlı, həm də gözlənilməz detal.
Təyyarə fobiyası bölməsi də məlumatlıdır: çay və göllərin üzərindən uçan virtual helikopter, titrəmə cihazı ilə toxunma hissi, dəri temperaturu və beyin dalğaları ilə ölçülən narahatlıq. Kitab, həmçinin, bahalı CAVE sistemi ilə sadə başa taxılan ekran (HMD) arasında effektivlik baxımından fərq tapılmadığını, hərəkət simulyasiyasının əlavə fayda vermədiyini, klostrofobiyada isə 40 il bu qorxu ilə yaşayan birinin yeddi seansdan sonra tək başına liftə minə bildiyini qeyd edir. Bu nümunələr metodun potensialını inandırıcı şəkildə göstərir.
Amma fəslin, eləcə də bütün kitabın problemləri burada da görünür. Mətn akademik məqalədən köçürülmüş kimi quru və təkrarçıdır: «dikkat çəkir», «ortaya qoyur» ifadələri demək olar ki, hər abzasda təkrarlanır, istinad edilən tədqiqatların heç birinin tam mənbəyi verilmir. Ən yeni misallar 2010-cu ilə aiddir, halbuki son illərdə istehlakçı VR cihazları sahəni tamamilə dəyişib. Bundan əlavə, kitabın arxa qapağındakı travma, neyroplastiklik və «dörd bacarıq» haqqında vədlər daxili məzmunla uyğun gəlmir — oxucu başqa kitabın təsvirini oxuyurmuş təəssüratı ala bilər.
Nəticədə bu fəsil kitabın ən orijinal və ən məlumatlı hissəsidir: virtual reallıq terapiyasının niyə və necə işlədiyini, hansı fobiyalarda sınandığını aydın göstərir. Lakin kitab bütövlükdə adındakı «Həll sənsən» vədini yerinə yetirmir — narahatlıqdan əziyyət çəkən oxucuya konkret addımlar deyil, klinik məlumat verir. Ciddi narahatlıq yaşayan oxucu üçün bu kitab mütəxəssisə müraciətin əvəzi deyil, yalnız terminləri anlamaq üçün başlanğıcdır.
- Tibbi terminlərlə sistemli fəsillər
- Konkret klinik tədqiqatların xülasəsi
- Libovits sosial narahatlıq şkalası tam şəkildə
- Rəngli fotoşəkillər və kənar qeydlər
Anksiyete növlərindən birinə, panik pozğunluğuna daha ətraflı həsr olunub — saytımızda icmalı var
Qorxu və narahatlıqla praktik baş çıxmağa yönəlmiş kitab — saytımızda icmalı var
Travma və böhran vəziyyətlərində psixoloji müdaxiləni izah edir — saytımızda icmalı var
Oxunan fəslin sonunda təyyarə fobiyası bölməsi gəlir: çay və göllərin üzərindən uçan virtual helikopter, titrəmə cihazı ilə toxunma hissi, dəri temperaturu və beyin dalğaları ilə ölçülən narahatlıq. Kitab bahalı CAVE sistemi ilə sadə başa taxılan ekran arasında effektivlik fərqi tapılmadığını, klostrofobiyada isə 40 il bu qorxu ilə yaşayan birinin yeddi seansdan sonra yaxşılaşdığını göstərir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
