Aşk Bir Öyküdür

Ön sözdə Sternberg məhəbbət tədqiqatının yolunu göstərir. 1980-ci illərin əvvəlində Susan Grajek ilə «yapı daşlarına» əsaslanan nəzəriyyə hazırlayıb: məhəbbət xoşlanma, yaxşı ünsiyyət, dəstək kimi hissələrdən ibarət idi. Problem bu siyahının niyə bəzi insanları sevib bəzilərini sevməyəcəyimizi izah etməməsi idi. 1990-cı illərin ortasında müəllif görür ki, insanlar münasibətlər haqqında çox fərqli hekayələr danışır, hekayələr fərqləndikcə cütlər daha narazı olur. Əsas fikir: biz özümüzlə eyni və ya oxşar hekayəni paylaşan, amma rolu bizimkini tamamlayan insanlara aşiq oluruq. Müəllif bunun tam sınanmış nəzəriyyə yox, davam edən iş olduğunu açıq yazır.

Birinci fəsil iki cütlə açılır. 28 ildir evli olan Zach və Tammy hər gün dava edir, dostları boşanacaqlarına əmindir. Evliliyi mükəmməl görünən Valerie və Leonard isə ayrılır. Sternberg deyir ki, bunu başa düşmək üçün hər birinin başında məhəbbətin nə olduğu və nə olmalı olduğu haqqında hansı hekayə olduğuna baxmaq lazımdır. Eyni fikri aspirin misalı ilə göstərir: yalnız əlamətləri müalicə etmək, məsələn depressiyaya dərman içmək, ilişkini düzəltmir, aspirin atəşi salır, amma virusdan qurtarmır. Baxılmalı olan hekayələrin özüdür.

«When Harry Met Sally» filmi də nümunədir: Harry-nin ağlında Sally üçün məhəbbət yox, dostluq hekayəsi var, hekayəsi dəyişəndə münasibət də dəyişir. Tyrone və Samantha vəziyyətində Tyrone üç ay sonra Samantha-nın gizlicə başqasıyla görüşdüyünə əmin olur, halbuki Samantha heç kimlə görüşməyib. Yəni biz insanları öz keçmişimizdən gələn hekayə ilə tanıyırıq. Tanınmış bir məhəbbət tədqiqatçısı 20 ildən çox evlilikdən sonra soba yanan axşam arvadının bir sözü ilə münasibətə baxışlarının demək olar ki, ortaq nöqtəsinin olmadığını anlayır.

Sternberg-in Michael Barnes ilə apardığı sorğuda cütlər bir-birinin cavabını təxmin edirdilər. Təxmin ilə həqiqi cavab arasındakı korrelyasiya yalnız 0,3 idi, üstəlik bunlar münasibəti sağlam cütlər idi. Beth və Blake hər ikisi gizlicə başqası ilə görüşür və ortaq hekayələri o qədər yavandır ki, sınağa dözmür. Lotereya biletinə görə ayrılan nişanlılar da eyni məsələni göstərir: bilet «onun» yoxsa «bizim» idi? Müəllif deyir ki, məhəbbətin nə «olduğunu» çözməyə çalışmaq boş əməkdir, çünki məhəbbət hər cüt üçün eyni şey deyil.

İkinci bölmə hər kəsin bir deyil, bir neçə hekayəsi olduğunu göstərir. Aaron eyni vaxtda Lucy və Dottie ilə münasibətdədir, çünki hər biri onun fərqli hekayəsində rol oynayır. Dumanlı havada dağa dırmanma metaforu bunu izah edir: zirvəyə çatdığınızı bilmirsiniz, bəlkə də yalnız yerli zirvədəsiniz. Dean və Susan vəziyyətində Dean üçün məhəbbət sakit, mübahisəsiz, Susan üçün isə fərqliliklərlə üzləşməkdir, Dean geri çəkildikcə Susan daha israrlı olur. Rənglər nümunəsi və Kantın «şeyin özünü bilə bilmərik» fikri göstərir ki, tərəfdaşı da yalnız qavrayışımızla tanıyırıq.

Hekayə elementləri bölməsi hekayənin başlanğıcını, inkişafını və sonunu fərqləndirir və ayrılıqdan sonra yazdığımız «retrospektiv» hekayələrin əvvəlkindən fərqləndiyini göstərir. Süjetin səthi və dərin səviyyəsi, mövzu (olanlardan çıxardığımız dərs) və personajlar (keçmiş və indiki tərəfdaşlar) ayrı-ayrı izah olunur. Psixoloq Seymour Epstein-in hekayəvi və rasional düşüncə müqayisəsi Brian və Sylvia nümunəsində tətbiq olunur: Sylvia üçün münasibət məhəbbət yox, iş hekayəsinə çevrilib. Sonda asılılıq və yumor kimi hekayə növləri və hansının nə vaxt işlədiyi ilə bağlı nümunələr verilir.

• Hər anlayışı real və ya birləşdirilmiş cüt hekayəsi ilə (Zach–Tammy, Tyrone–Samantha, Dean–Susan) göstərən nümunəli üslub
• Aspirin, dumanda dağa dırmanma, rənglər kimi gündəlik metaforlar
• Kant, Epstein və «When Harry Met Sally» filmindən istifadə edən aydın nəzəri çərçivə
• Hər bölmənin sonunda növbəti bölməyə körpü salan keçidlər