Bırak Olduğu Gibi Gelsin Hayat — Sevme Kusurları

Fəsil Şekspirin «Otello» faciəsinin geniş xülasəsi ilə başlayır: Venesiyanın qaradərili sərkərdəsi Otello, onu sevən və atasına rəğmən ona qaçan Dezdemona, köməkçi vəzifəsinə Kassionun seçilməsindən kin tutan yaveri Yaqo. Yaqo sadəlövh Roderiqonu da işə qataraq Otelloya Dezdemona ilə Kassio arasında münasibət olduğu şayiəsini çatdırır. Əvvəlcə inanmayan Otello getdikcə şübhənin əsirinə çevrilir, arvadını boğaraq öldürür, həqiqət üzə çıxanda isə özünə qəsd edir. Müəllif hekayəni canlı, danışıq dilində nəql edir.

Fəslin əsas iddiası buradan gəlir: bu, romantik sevgi hekayəsi deyil. Oxucu Otellonu «çox sevdiyi üçün qısqanan», bədbəxt bir aşiq kimi görməyə meyillidir, amma müəllifə görə bu faciədə zərrə qədər də sevgi yoxdur — yalnız obsessiya və narahatlıq pozğunluğu var. Otello qəhrəman deyil, xəstə bir insan və arvadını öldürmüş cinayətkardır. Sevgidə məhv etmək yoxdur, yalnız yaşatmaq var; sevgi sahiblənilən, alınıb-verilən bir şey deyil. Bu, xüsusən qısqanclığın hələ də «sevginin əlaməti» sayıldığı cəmiyyətlər üçün vacib və cəsarətli bir mesajdır.

Sonra kitab daha mübahisəli bir addım atır: «Az qısqanclıq normaldır, çoxu xəstəlikdir» demək olmaz, çünki «az qısqanclıq, çox qısqanclıq yoxdur» — hər ikisi fərqli dozalarda narahatlıq pozğunluğudur və peşəkar dəstək, xüsusən koqnitiv terapiya ilə müalicə olunmalıdır. Bu hökm yaddaqalan olsa da, həddən artıq kəskindir: gündəlik, keçici qısqanclıq hissini klinik pozğunluqla eyniləşdirmək oxucunu lazımsız yerə özünü «xəstə» saymağa vadar edə bilər. Kitab bu fərqi izah etmir və heç bir mənbəyə istinad etmir.

«Otello sindromu: sanrılı qısqanclıq» bölməsi daha informativdir. Burada sevgi obyektini mülk kimi sahiblənmək, heç bir əsas olmadan qurulan ssenarilərə özünü inandırmaq, «beş dəqiqə gecikirəm» mesajını belə xəyanət sübutu saymaq kimi təsvirlər verilir. Müəllif bunun arxasında dərin itirmə qorxusu, özünəinamsızlıq və narsisistik cizgilər gördüyünü deyir və Yaqonun manipulyasiyasının əslində nə qədər sadə olduğunu göstərir: şübhəni bir dəfə zehnə yerləşdirmək kifayətdir, özünə güvənməyən insan manipulyasiyaya onsuz da hazırdır.

Fəsil doqquz əlamətdən ibarət siyahı ilə davam edir: daimi sorğu-sual və izləmə, telefon və şəxsi əşyaları axtarmaq, başqaları ilə görüşü məhdudlaşdırmaq, reaksiyaları idarə edə bilməmək, zorakılıq, təhqir, hədə və haqlı olduğunu təsdiqləyəcək tərəf axtarmaq. Ardınca sindromun şiddətini artıran amillər sadalanır: hormonal pozğunluqlar, alkoqol və narkotiklər, Parkinson, şizofreniya, beyin şişi, bipolyar pozğunluq, dağınıq skleroz və stress. Müəllif bəzi hallarda koqnitiv terapiyadan əlavə dərman müalicəsinin də lazım ola biləcəyini qeyd edir — bu, kitabın ən məsuliyyətli tövsiyəsidir.

Nəticədə bu fəsil kitabın güclü və zəif tərəflərini birlikdə göstərir. Güclü tərəf: qısqanclığı və nəzarəti romantikləşdirmədən adlandırır, zorakılıq əlamətlərini aydın sadalayır və oxucunu mütəxəssisə yönləndirir. Zəif tərəf: mətn Şekspir sitatları və şüarlarla doludur, heç bir tədqiqat göstərilmir, klinik terminlər isə bəzən dəqiqlikdən uzaq işlədilir. Sosial media dilində yazılmış, tez oxunan, amma dərinliyi məhdud bir kitabdır.

• Qısa fəsillər, aforizmlər və vurğulanmış sitatlar
• Şekspir, Kiçik Şahzadə kimi ədəbi nümunələrdən istifadə
• «Qüsurlu sevgi hekayəsi» adlı nümunə hekayələr
• Maddələrlə sadalanan əlamətlər və tövsiyələr