Memlük — Kölelikten Sultanlığa
Uyğundur
- Monqol istilası və Məmlük tarixinə maraqlı olanlara
- Sürətli, döyüş-yönümlü tarixi romanlardan zövq alanlara
- Baybars kimi əfsanəvi türk sərkərdələrinin hekayəsini axtaranlara
- Real tarixi hadisələrin (Bağdadın süqutu) bədii canlandırılmasını sevənlərə
Uyğun deyil
- Zorakı, qanlı səhnələrdən narahat olanlara
- Yavaş, təfərrüatlı tarixi analiz gözləyənlərə — kitab hərəkətə üstünlük verir
- Tarixi dəqiqliyi son dərəcə vacib sayıb bədii əlavələrə dözə bilməyənlərə
- Dialoqsuz, uzun təsvirlərdən zövq alanlara — kitab dialoq-ağırlıqlıdır
Roman 1258-ci ilin fevral ayında, Bağdadın Hülakü xanın Monqol ordusu tərəfindən dağıdılması səhnəsi ilə açılır. Açılış son dərəcə qəddardır: xan sarayın mərmər pilləkənlərinə atını sürür, halifə Abdullah Müstəsim Billahı və oğullarını əsir alır, şəhər saatlar içində "ceset tarlasına" çevrilir.
Balkon səhnəsində Hülakü xan yıxılmış halifəni şəhərin xarabalıqlarına baxmağa məcbur edir və onu ittiham edir: "Bu xalqın qatili sənsən. Sənin təkəbbürün onları yandırdı." Bu, kitabın əsas emosional qütblərindən birini — hakimiyyətin məsuliyyəti mövzusunu — açır.
Ən maraqlı epizodlardan biri Nəsirəddin Tusinin intiqamıdır: illər əvvəl halifə tərəfindən təhqir edilmiş (kitabını "bir cüt öküzə" dəyişməyə çağırılmış) alim indi Hülakünün ən etibarlı müşaviri kimi geri qayıdıb — "istədiyin öküzləri gətirdim" sözləri ilə tarixi bir eyhamı canlandırır.
Xilafət ailəsinin edamı xüsusi bir mərasim kimi təsvir olunur — sərkərdələr və halifənin oğulları kötüklərə yatırılıb edam edilir, halifənin özü isə "peyğəmbər soyunun qanı torpağa düşməsin" deyə xalıya bükülərək öldürülür. Bu, kitabın zorakılıqdan çəkinmədiyini ilk səhifələrdən göstərir.
Kəskin bir kəsimlə hekayə 1249-cu ilin martına, Qahirəyə (Fustat) qayıdır — Bağdadın süqutundan doqquz il əvvələ. İki uşaq, Hüseyin və Selma, oğruluqda ittiham edilib izdiham tərəfindən qovulur, şəhərin dar küçələrində qaçırlar.
Hüseyn qaçarkən gənc bir döyüşçüyə çırpılır — bu, kitabın baş qəhrəmanı Baybarsdır. İzdihamdan biri onu "çirkin türk" deyə təhqir edəndə, bu söz Baybarsın öz keçmişini yadına salır: Qıpçaq çöllərində doğulmuş, Monqol istilası zamanı ailəsindən qopardılmış və kölə kimi satılmış bir uşaqlıq.
Fəsil paralel olaraq Baybarsın gələcək həmkarı Seyfəddin Kutuzu da səhnəyə çıxarır — ikisinin uşaqlıqdan tanış olduğu, bir-birinə həm dostluq, həm rəqabətlə bağlı olduğu eyham edilir. Müəllif bununla, kitabın əsas strukturunu — iki gələcək sultanın köləlikdən taxta gedən paralel yolunu — qurmağa başlayır.
- Qısa, kəskin cümlələr və kinematoqrafik səhnə keçidləri sürətli templ yaradır.
- Real tarixi hadisələr (Bağdadın süqutu, Nəsirəddin Tusi əfsanəsi) uydurma personajlarla (Hüseyin, Selma) qarışdırılır.
- Fəsillər arası "***" işarəli sərt kəsimlər kino montajını xatırladır.
- Dialoq sıxlığı yüksəkdir, təsvirlər qəsdən qısa saxlanılır.
Baybarsın öz həyatını əfsanəvi dastan formasında canlandıran orijinal mənbə
Eyni müəllifin fərqli dövrü (Osman Qazi) əhatə edən oxşar üslublu tarixi romanı
Eyni müəllifin başqa döyüş-yönümlü tarixi romanı, eyni sürətli üslub
Qısa cavab: romanda Baybars və Kutuz Ayn Calutda monqolları birlikdə məğlub edir, amma bundan sonra ov zamanı Baybars Kutuzla duelə girir və Kutuz ölür. Bu hesablaşmanın kökü isə illər əvvəl Kutuzun əli ilə öldürülən Fəriseddin Aktaydır.
1254-cü ildə Misir sultanı Aybek, Nasır Səlahəddin Yusuf adından Aktaya yazılmış bir məktub ələ keçirir və onu Qalatül-Cəbəl sarayına çağırır. Aktay məktubun saxta olduğunu söyləyir, Aybek onu əvvəlcə buraxır, sonra isə «Bitirin!» deyir. Kutuz ona qılınc verdirib duelə girir və Aktayı öldürür; kəsilmiş başını qala divarından Baybarsın atının ayaqlarına atır. Baybars «Bunu yanına qoymaram!» deyib yüz nəfərlə Misirdən çıxıb gedir, Kutuz isə Ravza adasında Aktay və Baybars tərəfdarı sayılan əmirləri vəzifələrindən kənarlaşdırır.
1259-da Hülaku Bağdadı aldıqdan sonra Nasır Səlahəddin Yusuf qərar verə bilmir; Baybars ondan Həlebi qorumaq üçün üç min süvari istəyəndə rədd edilir və qəzəblə çıxıb gedir. Mısırda isə əmirlər azyaşlı sultanın yerinə Kutuzu sultan seçir. Kutuz keçmiş düşmənlərinə də çağırış göndərir, bu çağırışı Baybarsa Hüseyin və Halis (Kutuzun onlara verdiyi adlarla Aksunqur və Akdoğan) çatdırır və Baybars geri qayıdır. Kutuz Hülakunun elçilərini öz əli ilə öldürür; 3 sentyabr 1260-da Ayn Calutda Baybars öncü qüvvələrə komandanlıq edir, Kutuz və Aktay əl-Mustarib də hücuma qoşulur, Hüseyin isə monqol sərkərdəsi Ketboğa Noyanı öldürür. Kutuz Dəməşqə qələbə ilə daxil olur; Hülaku Nasır Səlahəddin Yusufu özü edam edir.
Misirə qayıdarkən El-Kuseyrdə Kutuz qələbəyə görə əmirləri mükafatlandırır, amma Baybarsın adı demək olar ki, çəkilmir; Baybars Aktayın da unudulduğunu xatırladır. Ertəsi gün ov yarışında Baybars Kutuzun sağ çiyninə ox atır və «Razılaşmamız bitdi!» deyir. Azizilərin və Hüseyinlə Halisin gözü qarşısında başlayan duelin sonunda yorğun və yaralı Kutuz qılıncın zərbəsini dəf etmək əvəzinə dayanır, sinəsinə qılınc saplanır və yıxılıb ölür. Baybars onun cəsədinə baxıb kədərlənir.
Romanın son səhnəsi bir il sonra Söğütdə, Bizans sərhədində keçir: Kayı bəyi Ertuğrulun oğlu Gündüz Alp ovda sıxışdığı yerdə kömək edən kasıb geyimli gənclə tanış olur, gənc özünü Aksunqur kimi təqdim edir. Kitabın sonundakı qeyddə isə deyilir ki, Baybars Kutuz hadisəsinə baxmayaraq, Aktay əl-Mustarib və Kalavunun dəstəyi ilə Məmlük sultanı oldu və 17 il hökm sürdü.
Əhatə. İcmal romanın yalnız Girişini (Bağdadın süqutu, 1258) və I. Fəslin başlanğıcını (~24 səhifə, ≈6%) əhatə edir; qalan hissə açılmır. Aşağıdakı spoyler bölməsi romanın sonrakı hissələrinin (səh. 275–290 və 365–410) oxunmuş mətninə əsaslanır. Kitab yalnız türkcə nəşr olunub, Azərbaycanca tərcüməsi yoxdur — icmal türkcə mətndən hazırlanıb.
Məsuliyyət. Bu icmal onu yazan müəllifin şəxsi qiymətləndirməsidir və məsuliyyəti ona aiddir. «Kitabda Nə Var?» platforma kimi icmalın məzmununa görə cavabdeh deyil. Əsərin bütün hüquqları müəllifinə və nəşriyyatına məxsusdur; qapaq şəkli yalnız tanıtma məqsədilə istifadə olunur.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
Bağdadın süqutu səhnəsi məni ilk səhifədən sarsıtdı, tarix dərsliyindən daha təsirli yazılıb.
Baybarsın kim olduğunu bilmirdim, kitab məni onun haqqında daha çox oxumağa həvəsləndirdi.
Döyüş səhnələri çox sürətli və qanlı, ürəyi zəif olanlar üçün deyil.
